Bačka Topola nekad
Grad Bačka Topola nalazi se u središnjem delu Bačke. Zahvaljujući povoljnom geografskom položaju, ova lokacija bila je nastanjena još u praistoriji. Prvi pisani podatak o gradu potiče iz 1462. godine, kada je kralj Matija Korvin svojoj majci Jelisaveti Silađi poklonio više naselja, a među njima i Fibaych, današnju Bačku Topolu. Ovo, tada mađarsko selo, uništeno je prilikom prodora Turaka. Naziv Topola prvi put se spominje 1543. godine u poreskim spisima nadbiskupije Kaloča. Mnogi ga povezuju sa slovenskim nazivom za drvo topolu, koje je svojevremeno bilo veoma rasprostranjeno na ovom području.
Istinski procvat naselja, međutim, započinje 1803. godine, kada car Franja I baronu Palu Kraiju u znak priznanja za ratne zasluge daruje Topolu. Baron Pal Krai u tom trenutku bio je jedini evropski general, kojem je uspelo da porazi Napoleonove trupe. Baronov sin Ferenc Krai je 1806. godine uspeo da za Topolu isposluje rang trgovišta. Članovi porodice Krai istinski su podsticali i podržavali razvoj grada: u njemu grade svoj kaštel, sade kasnije nadaleko čuveni park, uzgajaju rasne konje i hrtove cenjene širom zemlje. U temelje Katedrale u Bačkoj Topoli je ugrađeno srce Krai Pala, koji je poginuo u Pešti. Njegovo srce odatle je doneto u srebrnoj kutiji. Na Katedrali se nalazi i ploča sa posvetom Krai Palu, koji je i finasirao njenu izgradnju. Na ploči stoji „POČIVAJ MEĐU SVOJIMA“.
Katedrala u Bačkoj Topoli
Razvoj je naglo prekinut upadom srpskih jedinica neposredno nakon Revolucije 1849. godine, kada je grad opljačkan i opustošen.
Legenda o porodici Kraijevih:
Legenda kaže da je na porodicu Kraijevih bila bačena strašna kletva. Nakon pogibije vojskovođe Krai Pala u Pešti, njegov sin – takođe vojskovođa – je odlučio da napusti vojsku, kako ga ista sudbina ne bi zadesila. Vratio se kući svojoj majci, sestri, ženi i sinu. Međutim, vojnička krv mu nije dala da napusti oružije, pa je odlučio da krene u lov. Seo je u kočije sa svojim omiljenim lovačkim psom i krenuo. Dok je putovao ka lovištu, igrao se sa psom, koji je šapom zakačio oroz puške, i puška je opalila. Nakon godinu dana od pogibije Krai Pala, poginuo je i njegov sin, pod sumljivim okolnostima. Pod sumljivim okolnostima, jer se zna da je bio vojskovođa za primer, kome se ovakve dve greške nisu smele dogoditi, da drži ne zakočenu pušku i da je povrh toga okrene prema sebi.
Za razliku od oca i dede, Krai Pal najmlađi nije voleo oružije, već konje. Bio je najbolji i najmlađi jahač u to doba. Nije bilo takvog protivnika, koji je sa svojim konjem mogao da ga prestigne. Na jednoj trci njegov konj se pred sam cilj u poslednjoj krivini sapleo i pao. Nesrećom na svoga mladog gazdu i usmrtio ga. Za samo tri godine, strašna kletva je sustigla tri Krai Pala, a povrh svega ugašena im je loza, pa njihovo mesto 1852. godine zauzima grofovska porodica Ziči.
Vetrenjača nedaleko od Bačke Topole
Nakon blagog oporavka, veći deo grada biva ponovo uništen u ogromnom požaru 19. aprila 1906. Novo poglavlje u istoriji Bačke Topole otvara se dolaskom srpske vojske 1918. godine, a pod patronatom francuskih snaga, i traje sve do aprila 1941. kada su mađarske jedinice u roku od nekoliko dana ponovo zauzele celu Bačku. Period obnovljene mađarske vladavine potrajao je kratko, do 18. oktobra 1944. godine, kada su grad zauzeli partizani, podržani sovjetskim jedinicama. Od tada se Bačka Topola nalazi u Srbiji.
Vetrenjača
Sredinom XIX veka su u Bačkoj Topoli funkcionisale čak tri vetrenjače. Koristili su ih za mlevenje žita i kukuruza čak do 1969. godine. Ova karakteristična, tzv. potiska vetrenjača je pre dvadeset godina premeštena sa svog prvobitnog mesta (sa vašarišta) na sadašnju lokaciju, na obalu jezera. Vetrenjača se nalazi pored Zobnatičkog jezera, 1 km od grada prema Subotici.
Nekada kaštel - danas muzej i sala za venčanja
U nekadašnjem Kraj-kaštelu – verovatno najstarijoj zgradi u gradu – danas se nalazi muzej. Zgradu je dao izgraditi grof Pal Krai 1802. godine. Ova zgrada je 1990-ih godina svrstana među spomenike od posebne vrednosti, čime je otpočela i rekonstrukcija zgrade. Sam muzej se nalazi na spratu, a prizemlje služi kao izložbeni prostor i sala za venčavanja.
Zavičajna kuća u Bačkoj Topoli sagrađena je 1843. godine kao gazdačka kuća. Ovoj staroj, od naboja građenoj i trskom pokrivenoj kući namenjena je uloga da prikaže tradicije graditeljstva i životni prostor našeg naroda u prošlosti.
Kovačka radionica nekada
Zbog trgovišnog karaktera grada, kovači su u Bačkoj Topoli uvek bili priznate zanatlije. A četrdesetim godinama XX veka je u gradu funkcionisalo čak trideset i dve kovačke radionice. Njihova delatnost je bila veoma raznovrsna, bavili su se mnogim stvarima, od potkivanja konja do izrađivanja fijakera. Pošto su kola zajednički izrađivali kovači i kolari (kovači su izrađivali metalne, a kolari drvene delove), i radionice su uglavnom bile podeljene na dva dela. Tako je podeljena i kolarsko-kovačka radionica braće Egri, koja danas funkcioniše kao muzej i koja je sagrađena u drugoj polovini XIX veka. Centralno mesto zauzimaju kovački meh i peć za žarenje.
Veliki turistički kompleks i ergela Zobnatica se nalazi na 5 kilometara od Bačke Topole, pored glavnog puta E-75. Raspolaže veoma raznovrsnom turističkom ponudom: idealno je mesto za izlet, lov, ribolov, jahanje, pa i za kulturno stvaralaštvo. Uzgoj konja i ugostiteljstvo ovde imaju 200 godina dugu tradiciju.
U neposrednoj blizini Bačke Topole nalaze se još dva manja kaštela u mestima Panonija i Krivaja.
Više o Topoli možete naći na oficijelnom sajtu opštine www.btopola.org.rs.
