Istorijat

Za razliku od drugih Fruškogorskih manastira, za ovaj se sasvim sigurno zna kako je i kada nastao. Izvesno je da je osnovan 1520. godine, a da su osnivači monasi iz manastira Žiče. Tih godina morali su, kao i mnogi drugi monasi, da se sklanjaju ispred Turaka u Srem. Pod vođstvom igumana Teofila, monaha Ilariona i Visariona, dolaze u Srem i tu zatiču jednu crkvicu posvećenu svetom Nikoli, koju oni nazivaju Remetsko. Sam manastir je imao dosta različitih naziva. Zbog rečice Remete zvali su ga Remetica, Remeta, Remetsko… Kasnije, kada su 1545. u njega prenete mošti Stefana Štiljanovića, Turci ga nazivaju manastirom svetog Stevana Iškilanovića. Monasi iz Žiče upravo na tom mestu zidaju crkvu posvećenu Rođenju Bogorodice i nazivaju je Šišatovac.

O toj prvobitnoj crkvi postoji jedan izuzetan dokument. U četvorojevanđelju starca Evgenija iz 1560. godine, u vreme igumana Teofila, sačuvana je iza poslednjeg lista knjige, slika stare crkve Rođenja Presvete Bogorodice iz 1520. godine. Tu crkvu bez zvonika podigli su iguman Teofilo i izbegli Žički monasi. Nekom igrom sudbine tu sliku su naručili monasi iz Šišatovca ne bi li sačuvali uspomenu na staru crkvu, koja se trebala rušiti. Ova slika je rađena dosta kasno, 1778. godine, od strane lajtnanta (poručnika) Pavla Dimitrijevića, a u vreme kada se već zidala nova, današnja crkva.

Arhitektura

Probitna crkva nije sačuvana i brzo je srušena, tako da se već u vizitaciji iz 1753. navodi samo nova crkva sagrađena 1634. Tako opis navodi da je nova crkva sagrađena od kamena, da ima dva kubeta i da je pokrivena sa novom hrastovom šindrom. Nedugo potom, sagrađen je 1742. novi četvorospratni zvonik kvadratnog preseka prilogom Vuka Isakovića. U doba vizitacije unutrašnjost crkve je bila u prilično lošem stanju, jer su neke freske pootpadale. Navodi se da u crkvi postoji ikonostas, ali se danas o njemu skoro ništa ne zna. Tokom 1749. podignuta je i grobljanska kapela oblika jednobrodne crkvice.

Crkva koju mi danas poznajemo podignuta je u vremenu od 1758. do 1778. Svojom veličinom odstupa od ostalih fruškogorskih manastirskih crkava, koje su dosta manje. U njenoj arhitekturi potpuno preovlađuje barok, a devet prozora je izrađeno u gotskom stilu. Oblik hrama je trikonhos, sa velikim i snažnim trostranim pevničkim apsidama. Nad crkvom se uzdiže osmostrano kube.

Ne zna se tačan datum nastanka manastirskih konaka, ali se oni već 1753. navode kao postojeći. Okružuju manastir sa tri strane, a sa četvrte, severne, je sama crkva. Ovaj konak je izgoreo 1849. godine, a nešto kasnije je podignut novi.

U crkvi

Crkva je oslikana tokom 1793. od strane Grigorija Davidovića – Obšića iz Čalme. Godinu dana kasnije on je oslikao i ikonostas. Grigorije Davidović – Obšić bio je učenik Dimitrija Bačevića i Teodora Kračuna, ali u odnosu na njih je mnogo slabiji. Crtež mu je nešto nesigurniji, proporcije često nedosledne. Međutim, uspeva sve to da nadoknadi dobrim koloritom svojih slika. Za njega je karakteristično da svojim likovima daje izrazito visoka čela i da veoma pažljivo obrađuje detalje na slikama.

Danas se o Šišatovačkom ikonostasu zna tek onoliko, koliko to dopuštaju slučajno sačuvane fotografije i svedočenja savremenika. Karakteristično je za njega, da je spadao u retke zidane oltarske pregade. Sastojao se iz tri horizontalne zone (prestone ikone, praznici i medaljoni). Skoro sve ikone su bile oslikane na gipsanoj podlozi. Nažalost sačuvane su samo carske dveri sa predstavom Blagovesti.

Takođe je sačuvana i jedna prestona ikona, rad Stanoja Popovića iz sredine XVIII veka, i koja se danas čuva u muzeju Srema. Na njoj se prikazuje sedeća figura Spasitelja.

Inače, manastir je baš tokom XVIII i XIX veka imao svoj procvat. Posećivali su ga crkveni zvaničnici i brojni intelektualci, kao što je Vuk Karadžić, braća Isakoviči (Vuk i Trifun), braća Monasterlija (Jovan i Josif), arhimandrit Vikentije Popović, pesnik i arhimandrit Lukijan Mušicki, slepi Filip Višnjić… Možda je najpoznatiji period od 1812. do 1827. godine, kada je u njemu boravio arhimandrit Lukijan Mušicki, koji je uspeo da od manastira napravi stecište najznačajnije srpske inteligencije toga doba.

Manastir Novo Hopovo

Kako oko vremena gradnje manastira, tako i oko njegovog osnivača, postoji više verzija. Po tronoškom rodoslovu manastir je osnovao slepi Stefan Branković. S druge strane, žitije srpske despotice Angeline, kao osnivača, navodi despota Đorđa Brankovića (Maksim) i to u vremenu od 1496-1502. Po tom izvoru Novo Hopovo je njegova prva zadužbina. Danas se ovo smatra istinitom verzijom.

Dositej Obradović

Manastir je imao bogatu istoriju. Jedno vreme je u njemu bilo sedište episkopa, pa se po njemu Sremska eparhija nazivala Hopovskom. Osim toga u njemu je postojala i monaška škola. U periodu od 1757. do 1760. tu je boravio i Dositej Obradović.

Tokom Drugog svetskog rata, ali i nakon njega, manastir je doživeo velike štete. Zvonik je srušen, crkva i konaci teško oštećeni, mnoštvo građevinskog materijala razvučeno, biblioteka i riznica opljačkani, ikonostas stradao, mnoge freske su oštećene. Danas je na prvi pogled mnogo toga popravljeno, tako da se prvo govori o urednosti manastira. Međutim, činjenica je da je to danas samo delić nekadašnjeg sjaja.

Staro Hopovo

Arhitektura

Fasada manastirske crkve

Danas manastirski kompleks čine crkva, tri krilna konaka, ogradni zid i ekonomske zgrade. Arhitektura Novog Hopova ga nadovezuje na moravsku stilsku grupu srednjevekovnih manastira.

Manastir je teško stradao od Turaka 1684. i 1688. i tada su monasi sa moštima sv. Teodora Tirona bežali u Šabac, a onda u manastir Radovašnicu. Tek od 1693-5. kada su sređeni odnosi sa turskim vlastima moglo se misliti o trajnijim radovima na manastiru.

Krupniji građevinski radovi su morali da sačekaju do 1728. kada su izgrađeni trpezarija, gostinska odelenja i manastirski konak na istočnoj strani. Zapadna strana konaka zidana je 1733. godine, a dozidana je 1750. Od tada su konaci zadržali svoj barokni izgled. Treba obratiti pažnju na njihov specifičan oblik, koji dolazi zbog toga što je teren na kojem su izgrađeni nešto nagnut, pa su graditeji morali da mu se prilagođavaju. Nešto kasnije, 1751-58, započeta je izgradnja zvonika. Zvonik je zidao majstor Vencl Novak iz Petrovaradina, a dovršio ga je Facel Nikolaus. Prilikom gradnje, kada su majstori došli već do trećeg sprata, episkopu Sofroniju se učinio uzak i mali, pa je bio kompletno srušen i ponovo zidan.

U Crkvi

Novo Hopovo - Ikonostas

Crkva (oltar i naos) je po prvi put oslikana 1608. godine. Ne zna se ko su bili autori, ali se pretpostavlja da su bili sa Svete Gore, budući da su neke kompozicije skoro pa identične sa freskama manastira na Svetoj Gori. Manastiru svakako nije bilo teško dovesti slikare iz tih krajeva, budući da su stalno održavane tesne veze sa Svetom Gorom.

Priprata je živopisana mnogo kasnije – tek 1654. Čini se da su te freske bile i pozlaćene, međutim pozlata je vremenom ili propala ili bila ostrugana. Ovi slikari su se vratili tradiciji, a ko su oni bili, ostaje tajna. Ono što je posebno interesantno, mada ne i kvalitetno urađeno, jesu ornamentalni okviri koji služe da odvajaju pojedine zone, scene, arhitektonske detalje i profilisani venci. Kao motiv korišćene su uglavnom biljke sa mnogo varijacija, i u ovom obliku se nigde drugde ne ponavljaju.

Kivot sa moštima sv. Teodora Tirona

Crkveni ikonostas je rezan u periodu između 1754-1770, a barokni uticaj je sasvim vidljiv. To je rad Paula i Antona Raznera i celokupan je bio pozlaćen. Godine 1770. ikonostas je i oslikan. Na žalost od ovih ikona je danas sačuvano veoma malo – od ukupno 61, od ratnih razaranja spaseno je tek 19. Oslikao ga je Teodor Kračun, koji je u svakom pogledu najinteresantnija figura u srpskom slikarstvu. Bio je nepopravljiv boem, osoben slikar, pa se čini da je i poginuo tako što je pao sa skele. Talenat mu je neosporan, mašta bujna, tehničko znanje visoko, međutim kako nije radio po modelima, već po sećanju, to su mu često likovi veoma slični.

Novo Hopovo je negovalo kult svetog ratnika Teodora Tirona i danas se ispred oltara u jednom velikom kivotu čuvaju njegove mošti.

]]> http://www.samsvojvodic.com/hopovo/feed/ 0 http://www.samsvojvodic.com/manastir-kovilj/ http://www.samsvojvodic.com/manastir-kovilj/#comments Fri, 12 Jun 2009 08:02:30 +0000 bogdanka http://www.samsvojvodic.com/?p=889

Na obodu blagorodne bačke ravnice, nadomak Novog Sada, uzdižu se zvonici manastira Kovilj, duhovnog utočišta zaista velikog broja, naročito mladih, ljudi. Po predanju, manastir Kovilj nastao je u XIII veku, a osnovao ga je sveti Sava. Smatra se, da su se na ovom mestu, na kojem se danas nalazi manastir, izmirili ugarski kralj Andrija II i Stefan Prvovenčani. U tome je posredovao i izmirenju doprineo brat Stefana Prvovenčanog, sveti Sava. Na mestu izmirenja dve vojske i dva naroda bila je podignuta bogomolja, kao svedočanstvo uspostavljenog mira. Odmah po njenom podizanju, u bogomolju su ušli monasi iz manastira Žiče, što znači da je manastir Kovilj počeo da funkcioniše kao svojevrsni metoh tog manastira. Nažalost, prvobitna bogomolja nije sačuvana, kao ni crkva koja je na njenom mestu podignuta u XV veku.

Današnja crkva manastira Kovilj potiče iz XVIII veka. Interesantna je i stoga, što svojom arhitekturom podseća na srpske srednjovekovne manastire, a najviše na manastir Manasiju koji joj je bio arhitektonski uzor. Po tome se manastirska crkva razlikuje od drugih na teritoriji Bačke, gde su crkve mahom u baroknom stilu, jer je najveći broj njih zidan u vreme vladavine Austrougarske, koja je diktirala arhitekturu, ali i način bogosluženja, način pojanja i crkvenu umetnost uopšte. Ikonostas u crkvi naslikao je Aksentije Marodić koji se školovao u Italiji i ovaj ikonostas je radio ugledajući se na renesansne majstore. Značajno je da je on ikonostas naslikao dobrim delom kao uzdarje, jer su monasi ovog manastira pomogli njegov boravak i njegovo školovanje u Italiji.

Bratstvo

Monaški hor manastira Kovilj

Ali, manastir ne čine prvenstveno zgrade, hram i konaci, nego zajednica ljudi koja u njemu živi. Manastir je zajednica ljudi koji su bili spremni da se odreknu svega što ovaj svet nudi i da dođu na jedno mesto koje jeste mesto molitve. Tu se uspostavljaju mir i harmonija i u samom čoveku. Bratstvo manastira Kovilj broji 30 monaha, što Kovilj čini jednim od najbrojnijih muških manastira u okviru Srpske pravoslavne crkve. Skoro polovina monaha je visokoobrazovana, a deo njih nastavlja obrazovanje i usavršavanje u teološkim naukama. Među monasima Kovilja ima i stranaca. Jedan je Novozelanđanin, drugi Bugarin, pa Slovak… Svi rade na manastirskom imanju od oko 50 hektara, jer život od svojih ruku i svog truda jeste jedan od principa manastirskog života. Uz redovne molitve i rad na imanju, pevaju u čuvenom, značajnim nagradama ovenčanom, manastirskom horu koji neguje tradicionalno vizantijsko pojanje, slikaju ikone, prave sveće… Nadaleko su čuveni med od belog bosiljka, voćne rakije, konjak i liker od oraha manastira Kovilj.

Bukvar Pravoslavlja

Pa ipak, Kovilj je u javnosti postao poznat prevashodno po televizijskoj emisiji „Bukvar pravoslavlja“ koja je na TV Novi Sad i prvom programu RTS emitovana skoro deset godina. Vođa projekta bio je vladika Irinej, a vladika Porfirije i monasi manastira Kovilj radili su na projektu. Vrlo brzo je usledila reakcija na njihov „izlazak iz manastira“. Neuobičajeno veliki broj ljudi počeo je da dolazi u Kovilj. Dolazili su ljudi radi običnih duhovnih razgovora i zbog potrebe da se ispovedaju, ali stizali su u velikom broju i oni koji imaju duboke egzistencijalne, duhovne, psihološke i sve druge probleme sa kojima se suočava moderan čovek. Neki su rešenja tražili na pogrešan način pa su posrnuli u alkohol, drogu i delinkvenciju. Pokazalo se da razgovori sa duhovnicima pomažu i to je usmerilo deo manastirskih aktivnosti.

Poznati žitelji manastira

Jovan Rajić

Mnogo je obrazovanih, izuzetnih ljudu, u istoriji manastira Kovilj. Najpoznatiji žitelj ove svetoarhangelske obitelji bio je Jovan Rajić, vrhunski bogoslov svoga vremena koji je istinski bio upućen i u profane nauke.

Georgije Branković

U njegovo vreme, kada se htelo reći da je neko učen, govorilo se da je „učen kao Rajić“. Znamenit monah bio je i Georgije Branković, potonji patrijarh, koji se ovde zamonašio. Bilo je poznatih muzičara. Jedan od takvih je Damaskin Davidovič koji je završio muzički konzervatorijum u Beču, a u Kovilju je oformio bogatu muzičku biblioteku kojoj ni danas nema ravne u Srbiji.

Poznato je i da su do Drugog svetskog rata ovde visile slike Ticijana i Rafaela. Sačuvano je nešto od otmenih salona u kojima i danas primaju posetioce. Od ogromnog imanja, koje je manastir imao od vremena Marije Terezije nije ostalo mnogo, ali sačuvano je ono najvažnije – duh i vera. Neguju se tako da privlače ljude iz celog sveta. Neki dođu u posetu, neki da ostanu. Otac Sava, monah manastira Kovilj došao je sa Novog Zelanda pre petnaest godina. Potiče iz porodice katolika i protestantkinje, a prešao je u pravoslavlje i zamonašio se u šesnaestoj godini. Porodica je to prihvatila. Godinu dana bio je monah u Australiji, a onda je tražio da dođe u Srbiju. Prešao je ceo svet da dođe u Kovilj. Tu je našao sve što mu je potrebno.

Više o Kovilju ovde…

Mošti svetog cara Uroša na lekovitom izvoru

Mesna legenda govori da je Jazak dobio svoje ime po tome, što se samo mesto nalazi između dva brda, pa stoga podseća na jazbinu. On je najmlađi od svih fruškogorskih manastira – građen je od 1736. do 1758. godine. Sa leve strane, kada se ulazi u manastirsko dvorište, nalazi se izvor sa vodom za koju se smatra da je lekovita. U manastiru postoji i radionica gde monahinje šiju odežde za sveštenike sremske eparhije.

Pred Drugi svetski rat manastir je obišao i kralj Aleksandar I Karađorđević, koji je tom prilikom pešice otišao i do starog manastira. Današnji Jazak je posle Drugog svetskog rata, kada je bio u veoma lošem stanju, pretvoren u ženski. Posvećen je silasku svetog Duha.

Istorijat

Na pola sata hoda severno od današnjeg manastira, kilometar poviše, nalaze se ostaci starog manastira Jazak. Taj stari manastir je podignut verovatno negde krajem XV veka, a po prvi put se spominje u pisanim izvorima iz 1522. godine. Bio je posvećen Vavedenju presvete Bogorodice i legenda ga vezuje za despota Jovana Brankovića. Na delovima šuta nađeni su ostaci fresaka, što znači da je stari Jazak bio živopisan, iz čega se zaključuje da je bio dosta dobrog materijalnog stanja. Isto možemo zaključiti i iz nameta koje je manastir davao Turcima 1566. godine, koji su bili prilično visoki za ono doba.

Vremenom je manastir osiromašio, tako da je već 1702. on veoma siromašan. Po nekim izvorima u njemu je svojevremeno bila razvijena prepisivačka delatnost, no zbog siromaštva teško da je u XVIII veku postojala.

To je tako trajalo sve do 1705. kada su iz manastira Šudikove kod Nerodimlja na Limu donete mošti svetog cara Uroša. To je privuklo mnogobrojne posetioce, pa je osetno porastao i prihod starog manastira. Mošti cara Uroša su 1726. odnete u manastir Vrdnik, a zatim u Krušedol, međutim na molbu meštana mitropolit Vićentije Jovanović je rešio da ih vrati.

Stoga je 1736. započeta gradnja novog, današnjeg manastira. Iako nedovršena, crkva je imala svoj ikonostas, koji su radili srpski umetnici. Od ovog ikonostasa nažalost ništa nije ostalo. Do 1763. zidarski radovi su bili završeni.

Monasi nisu čekali završetak radova, pa su se već 1741. u njega uselili. Od te godine i stari Jazak biva pretvoren u ženski manastir. Starom Jasku kao ženskom manastiru nije bio suđen dug život i već 1774. godine biva ukinut, a po naređenju austrijske vlasti on je ne samo raseljen, već i srušen. Ipak, to nije bio njegov kraj, jer naređenje nije odmah do kraja izvršeno, tako da još 1775. postoje i manastirska crkva i ćelije, ali tada u sasvim lošem stanju.

Arhitektura

Današnji manastirski kompleks se sastoji iz crkve sa zvonikom, konacima koji sa tri strane okružuju crkvu, dok je sa četvrte strane visoki zaštitni zid. Zahvaljujući mešanju stare srpske arhitekture sa baroknim i islamskim uticajima ostvaren je verovatno najlepši arhitektonski spomenik u Fruškoj gori. Sem manjih promena, manastir je umnogome zadržao svoj izgled iz 1837. godine.

Lepota crkvene fasade uočava se na prvi pogled. Crkva je zidana naizmeničnom upotrebom crvene cigle i belog kamena. Osim toga, fasada je neuobičajeno izdekorisana turskim (islamskim) dekorativnim građevinskim elementima, koje uočavamo na malim prozorima gornjeg dela fasade. Uz crkvu se naslanja trospratni zvonik izgrađen pod potpunim uticajem baroka. Na prvom spratu zvonika je kapela, koja nije u funkciji. U gradnji prvog sprata konaka uočljivi su istočnjački elementi. Uz visoki zaštitni zid nalazi se manastirsko groblje.

U crkvi

Na samom ulasku u crkvu, u priprati, u podu je sahranjen Mijat Janković, veliki ktitor Jaska, a ispisana mermerna ploča svedoči o tome. Sa njime je sahranjena i mati mu Petra. Unutrašnjost crkve je podeljena u tri dela, što je lepo naglašeno i nivelacijom poda.

Ikonostas je izradio Dimitrije Bačević 1769. godine, a uz pomoć svojih učenika Teodora Kračuna i Dimitrija Popovića. Ikonostas je pozlaćen 1899. kada je hram i obnovljen. Interesantno je to da je Bačević istovremeno radio ikonostas i za stari Jazak. Njegov stil spada u prelaz između tradicionalnog ka baroknom slikarstvu, a osećaju se i uticaji kijevske tj. ukrajinske škole. Sam ikonostas ima ukupno 58 ikona podeljenih u pet zona. Urađen je u baroknom stilu, tako da na ikonama dolaze do izražaja prikazi pejzaža u pozadini figura. Gornja tri reda ikona prikazuju likove 12 proroka, život Isusa Hrista u 12 slika i 12 apostola. U središtu ikonostasa nalaze se dve ikone. Donja je Deizis i prikazuje strašni sud. Tu presveta Bogorodica moli Isusa da bude milostiv, a sveti Jovan da bude pravedan. Centralna ikona prikazuje svetu Trojicu. Donja polovina ikonostasa je podeljena u dva dela. U prvom delu su naslikane 4 prestone ikone: car Uroš, Presveta Bogorodica, Isus Hrist i Sveta trojica. Na carskim dverima naslikane su Blagovesti. U samom soklu je naslikana čitava kolona srpskih svetitelja iz redova vladara, vlastele i crkvenih poglavara. Rezbarija ikonostasa je majstorski rad, pa je šteta što se ne zna njen autor.

Ono što ne dozvoljava da ovaj zaista lep ikonostas dođe do punog izražaja jesu dva masivna stuba koja pridržavaju kube, pa zaklanjaju skoro polovinu ikonostasa. Ispred ova dva stuba nalaze se dve ikone. Prva prikazuje Presvetu Bogorodicu. Naslikao ju je Teodor Kračun 1770. Ispod su mošti Anastasije Rimljanke, koje je knez Lazar dobio prilikom posete Svetoj Gori. Na drugoj je naslikan sveti car Uroš. Ovo je rad nepoznatog autora iz 1776. Nekada su ovde ležale careve mošti.

Sa strane se nalazi arhijerejski tron sa likom sv. Nikole koja je rad Grigorija Davidovića Obšića iz 1784. Svi tronovi su pozlaćeni.

Unutrašnji zidovi su oslikani tek 1899. godine od strane Pavla Čortanovića, koji je uradio uljane slike sa predstavama svetog Simeona Mirotočivog, svetog Save, svete Angeline i svete Paraskeve, kao i prikaze evanđelista u medaljonima.

Iz manastira Stari Jazak sačuvane su carske dveri sačinjene od hrastovine, verovatno od pre 1522. godine. Na dverima su naslikane Blagovesti i arhanđel Gavrilo.

Manastir se nalazi nedaleko od Vrdnika i manastira Ravanica.

Lazarevo utočište

Na Vidovdan godine 1811, kada je završena manastirska crkva, u nju su prenete mošti kneza Lazara. Jasno je stoga, da je slava manastira na Vidovdan. Manastir je u svakom pogledu jedan od najznačajnijih na Fruškoj gori.

Istorijat

Kao i kod većine fruškogorskih manastira, prošlost manastira Ravanica u Vrdniku ostaje nejasna. Prvi podatak o njemu potiče iz turskih dokumenata, gde se u popisu iz 1566. godine navodi njegovo imanje i određuje suma od 3000 akči za njegov otkup. Monasi iz manastira nisu uspeli da sakupe potrebnu svotu pa su se, plašeći se turske osvete, razbežali na sve strane. Na svu sreću pojavio se jedan meštanin Kupinika (Kupinova) po imenu Pejo, koji je isplatio Turcima traženi iznos.

Sasvim je otvoreno pitanje vremena izgradnje manastira. Postoje samo pojedinačni tragovi, koji mogu tek nešto da nagoveste. Jedan od njih je minej iz 1589. godine koji je ostavio monah Georgije i koji govori da je manastir delovao u to vreme. Tu je i beleška iz zapisnika vođenog 1753. godine u kojem se navodi da je stara manastirska crkva bila posvećena Jovanu Krstitelju i da je sagrađena u vreme beogradsko-sremskog mitropolita Serafima. Kako se ne zna tačno kada je živeo ovaj mitropolit (neki izvori tvrde da je živeo u vremenu između 1548. i 1589. godine) taj podatak može tek okvirno da pomogne u otkrivanju približne godine kada je manastir stvarno sagrađen. Iz toga vremena potiče podatak da je u Vrdniku patrijarh Pajsije 1627. godine dobio „Čatovnik s obrazi“, tzv. Minhenski psaltir iz Privine Glave i dao ga uvezati. Zbog svega je veoma teško reći kada je manastir stvarno podignut. No, bez obzira na sve, sasvim je sigurno da je osnovan u vremenu između kraja XV i početka XVI veka.

Budući da se ne zna vreme njegove gradnje to se još manje zna ko ga je sagradio. Opis fruškogorskih manastira iz 1753. godine pravi dodatnu zabunu navodeći da je „Zdatelj že jego sv. knez Lazar serbski“, odnosno navodi da je osnivač ovog manastira sam knez Lazar. No, to je netačan podatak. O manastiru Vrdniku se veoma malo zna sve do 1697. godine kada su se u njega naselili prebegli monasi iz Ravanice u Srbiji. Nakon boravka u Sent Andreji (od 1690), ravanički monasi dobijaju dozvolu da se presele u manastir u Vrdniku koji je u to doba bio napušten i po svemu sudeći razoren. Uskoro ravanički monasi na čelu sa kir Dimitrijem dolaze u Vrdnik i imaju šta da vide. Tamo gde je nekada bio manastir sada je bujala šuma čak u tolikoj meri da je nad svodovima oštećene crkvene građevine naraslo drveće. Ovakvo teško stanje nije obeshrabrilo ravaničke monahe i oni su za relativno kratko vreme osposobili manastir.

Arhitektura

Crkva i konaci su bili veoma primitivno građeni – od pletera i drveta koje je oblepljeno blatom. No, to je bilo dovoljno da manastir bude osposobljen za svoju svetu misiju u narednim vekovima. Kako su monasi iz Ravanice sa sobom doneli i sve one dragocenosti koje su uspeli da izvuku iz svoga manastira, posebno mošti kneza Lazara, to se i manastir u Vrdniku od toga doba počeo zvati Ravanicom. Na neki način, narod je Ravanicu iz Srbije izjednačio sa manastirom u Vrdniku i dao mu isti naziv – Ravanica. Iz toga doba verovatno ide i legenda da je Vrdnik zadužbina kneza Lazara. Po popisu iz 1753. godine vidi se da je crkva od kamena nazidana u znaku krsta, sa svodom od cigle i pokrivena šindrom od hrastovine. Bila je krečom okrečena (znači nije bila živopisana), a ni ikonostas se ne pominje. Nema sumnje da je i u to vreme manastir bio siromašan pa bi i to mogao da bude razlog što su vrdnički monasi često putovali u Rusiju tražeći materijalnu pomoć. Ipak, vremenom, najviše zahvaljujući tome što su u njemu bile smeštene mošti kneza Lazara, manastir je primao sve više posetilaca, a i novčana pomoć je bila sve veća.

Zbog svega, polovinom XVIII veka počinje se razmišljati o potrebi izgradnje veće crkve pa su se u tom smeru počele odvijati i pripreme. Nakon dugog otezanja, 1801. godine počinje da se gradi crkva. Zidao ju je Kornelije, majstor iz Novog Sada. Međutim, i tu je rad nešto zapinjao tako da je tek 10. juna 1811. godine crkva završena i osvećena. Ono što je karakteristično jeste to, da se pri izgradnji crkve strogo vodilo računa da su svi majstori koji su je zidali morali biti Srbi. Istovremeno sa crkvom nazidan je i zvonik sa četiri sprata. Iste te godine na Vidovdan prenete su mošti kneza Lazara u novu crkvu. To je bio izuzetno svečan događaj kome je prisustvovao mitropolit Stefan Stratimirović (karlovački mitropolit, 1790-1836) koji je stigao u paradnoj kočiji sa zapregom od šest belih konja.

Od tada pa do danas na građevinskim objektima ima samo nekoliko izmena. Prizemno krilo jugozapadnog konaka više ne postoji. Na istočnoj strani zaštitna ograda je takođe uklonjena i zamenjena zaštitnim zidom na kome je veoma lepa dekorativno izgrađena ulazna kapija. Na južnom krilu konaka barokni zabat je takođe pretrpeo dosta izmena. Drugih izmena izgleda da nije bilo. U nekoliko navrata crkva je obnavljana (1885, 1889. itd.), ali to sve ukupno nije izmenilo njen izgled. Crkva dugo nije bila živopisana i tek 1853. godine oslikava je Dimitrije Avramović u duhu romantizma.

U crkvi

Ostatak moštiju kneza Lazara

Od dragocenosti manastir je imao haljinu kneza Lazara (danas samo komad). Nekada se ona nalazila u crkvenoj priprati na tetrapodu iznad celivajuće ikone u malom ormariću sa staklenim vratima. Osim komada moštiju kneza Lazara, manastir poseduje još i mošti svete velikomučenice Anastasije (III vek), svetinje sa Hristovog groba, deo moštiju sv. Teodora Tirona (sve izloženo ispred ikonostasa).

Vrdnički manastir je u svakom pogledu izuzetno vredan i sigurno spada u najkapitalnije manastire Fruške gore. Dugo je bio i među najbogatijima – 1905. godine sa 1696 jutara zemlje, a 1941. sa ukupno 1420 jutara. I dan danas pleni svojom veličanstvenošću, i odupire se nepovoljnim okolnostima što je više moguće.

Mesto Vrdnik je pored manastira Ravanice poznato i kao banjsko lečilište u Hotelu Termal.

U neposrednoj blizini nalazi se i ženski manastir Jazak.

Svega pola kilometra od izvorišta potoka Šelovrenca, na južnim obroncima Fruške gore, severozapadno od nekadašnjeg prnjavora Remete, nalazi se manastir Velika Remeta. Prema legendi, osnovao ga je kralj Dragutin krajem XIII veka. Kada je u lovu pao sa konja i trajno ostao hrom, na saboru u Deževi 1282. dobrovoljno je predao vlast mlađem bratu Milutinu, koji mu je obećao da će njegovi naslednici, po stričevoj smrti, preuzeti krunu. No, dugovečni i neograničenoj vlasti sklon brat ga je prevario.

Ipak, sve to nije ništa više osim legende, tako da se za sada ne zna za sigurno ko je osnivač ovog manastira, niti se zna vreme kada je on podignut. Ono što se sa sigurnošću može reći je, da je manastir veoma star i da je sagrađen tokom XV veka. Postoji jedan pisani podatak iz 1509. godine da je kaluđer, izaslanik despotice Angeline Branković, u spisu „Očuvan duhovni portret Evrope“, nazvan „dmitrijevskim“, a kako je manastirska crkva posvećena sv. Dimitriju, to bi možda moglo da znači da je dolazio iz manastira Velika Remeta, što bi onda značilo da je manastir već u to doba postojao.

Utvrđivanju starosti Velike Remete nije pomogla ni analiza toponima. Bilo je pokušaja da se Velika Remeta svrsta u eremitski red Pavlina, iako su manastiri istog imena u blizini Pakraca i Temišvara nastali tek u XVI veku. Dokazi o postojanju i delovanju Pavlina na Fruškoj gori nikada nisu pronađeni, te je ovaj podatak o starosti tek zanimljivost, koja potvrđuje da naselja i manastiri na ovoj panonskoj planini još nisu dovoljno istraženi.

U zvaničnim izvorima, Velika Remeta se prvi put javlja pod tim imenom 1562. godine. Kao Remeta, manastir se pominje 20 godina ranije. Podatak o popravci unutrašnjeg portala, iz 1566, svedoči i o izgledu samog manastira. Živopisana je niša na južnoj fasadi crkve, a na slici je bio predstavljen patron hrama sv. Dimitrije. Istoričari na osnovu ovog podatka zaključuju da je iste godine oslikana čitava unutrašnjost hrama, u kojem se i danas nalaze mali, ali veoma važni fragmenti srpskog freskoslikarstva.

Turski sudski dokumenti Veliku Remetu spominju često tokom XVII veka. Uoči napuštanja Srema 1716, Turci su spalili manastir. No u istom veku, posle potpunog turskog povlačenja, započinje procvat Velike Remete. Carska privilegija je manastiru izdata 1722. godine, i tada počinje njegova građevinska obnova. U to ime su 1739. monasi manastira Rakovice kod Beograda Velikoj Remeti poklonili četiri prestone ikone, koje su slikali ruski ikonopisci: Spiridon Grigorjev, Jovan Maksimov, Leontije Stefanov i Tihon Ivanov. Godine 1721. u manastiru boravi jerotej Pačanin, pisac „Puta u Jerusalim“, prvog putopisa u našoj novijoj književnosti.

Darom arhiepiskopa Vićentija Popovića sagrađen je deo konaka severno od crkve. U naredne dve godine je završeno celo južno krilo, dok su konaci okončani tek 1765. Izgradnja najvišeg zvonika na Fruškoj gori je završena 1735. Ktiror je bio Andreja Andrejević iz Petrovaradina sa svojim bratom Jakovom iz Beške. Ovaj podatak je uklesan na kamenoj ploči koja je stajala na zvoniku sve do 1980, kada je skinuta da bi se sprečilo njeno dalje propadanje.

Crkva u Velikoj Remeti ima krtoobraznu osnovu, dobijenu pravougaonim pevničkim transeptom. Na istočnoj strani je centralna apsida, spolja trostrana, a iznutra polukružna. Nad pevnicama se diže kupola. Na crkvi postoji pet prozora i jedan ulaz. Manastirski konaci opkoljavaju manastir sa sve četiri strane, tako da iz daleka manastir liči na malu tvrđavu iznad koje se visoko izdiže zvonik kao neka osmatračnica. Konaci su građeni u kombinaciji kamena i opeke, u duhu savremenih monaških zdanja. Usled mnogobrojnih prepravki, raspored prozora na zgradama je različit.

Od nekadašnjeg freskoslikarstva iz XVI veka sačuvani su samo fragmenti. Prvi poznati ikonostas je opisan prilikom kanonske vizitacije 1753. Na niskoj oltarskoj pregradi nalazile su se ikone različitih stilova. Pominje se krst od drveta koji je sav pozlaćen. Za stare ikone se kaže da su zamenjene novim, donetim iz manastira Rakovice 1739. godine. Bile su to ikone ruskih ikonopisaca, za koje se, po zapisima na njima, zna da potiču iz 1687. Kada se pomenuti opis uporedi sa arhivskim fotografijama unutrašnjosti velikoremetske crkve, nastalim krajem XIX i početkom XX veka, uočljiva je promena u kompoziciji ikonostasa, nastala najverovatnije 1850. godine. Krst koji se nalazi na pomenutim fotografijama u potpunosti odgovara opisu iz 1753.

Veoma je interesantno i to, da je manastir i spolja bio islikan, što je sasvim neuobičajeno za to vreme. Od tih fresaka postoji jedino sačuvana još u niši iznad severnih vrata freska Bogorodice sa malim Hristom kako sedi na prestolu i u rukama drži dete koje blagosilja desnom rukom. U gornjem delu su i arhanđeli Mihailo (levo) i Gavrilo (desno). Danas je sve to veoma teško uočiti jer je freska teško oštećena. Na južnoj strani dva su svetitelja u ratničkoj odori. Jedan je sv. Dimitrije i on drži mač, dok je na drugoj fresci prikazan neki nepoznat svetitelj kako drži koplje (danas je na toj fresci teško bilo šta raspoznati).

Crkva je ponovo obnovljena 1850, kada su ktitorstvom Maksima Nikolića oslikani ikonostas i zidovi u njoj. Novi ikonostas imao je ukupno 50 ikona u četiri zone. Tokom Drugog svetskog rata ovaj ikonostas je delimično stradao, a ono što se sačuvalo odnešeno je, tako da danas manastir ne poseduje više nijednu od tih ikona. Pretpostavlja se da je uništene ikone apostola u trećoj zoni slikao Vasilije Romanovič. U još jednoj obnovi u Velikoj Remeti, između 1898. i 1901, menjano je kube na crkvi.

Na početku Drugog svetskog rata, za komesara manastira je postavljen Anton Pekarić, ustaša iz Sremskih Karlovaca. Istovremeno su u svetinju došle ustaške jedinice, koje tu ostaju sve do proleća 1943. Manastirski je imetak za to vreme nemilosrdno pljačkan i uništavan. Do dolaska komisije zagrebačkog muzeja za umjetnost i obrt, 10. septembra 1941, dobar deo manastirskih dragocenosti bio je pokraden. Dr. Vladimir Tkalčić je preuzeo od komesara manastira samo 60 predmeta iz crkve, riznice i biblioteke, a iz salona tek dva portreta. Od knjiga je preuzeo nekoliko srbulja i rukopisnih knjiga, ali bez potpisa i broja. Ostala manastirska istorijska dobra su propala, posebno arhiva, koju komisija zagrebačkog Muzeja nije spasla.

U proleće 1943, kada je manastir spaljen, na položaju ustaškog komesara nalazio se Tobija Horvat. Najveća šteta naneta je manastirskoj crkvi. Porušeni su kube i stubovi-držači kubeta, oštećeni svodovi, izgoreo je krov. U crkvi je spaljen ikonostas duboke rezbarije sa ikonama iz XVII i XVIII veka. Veliko oštećenje pretrpeli su konaci. Potpuno su uništeni ili pokradeni pokućstvo, stilski nameštaj iz salona, trpezarije i nameštaj monaških kelija.

Slike koje su u vreme Drugog svetskog rata opljačkane, odmah nakon rata su vraćene i sada se nalaze u Muzeju SPC u Beogradu, u galeriji Matice srpske i muzeju manastira Krušedola. Najnužniji konzervatorsko-restauratorski radovi na konacima usledili su 1951, dok je crkva privremeno pokrivena 1959. Rekonstrukcija kubeta, krova na crkvi i konzervacija i restauracija fragmenta živopisa završeni su 1982. U obnovljenoj crkvi je postavljen nov ikonostas, a nove freske su uradili Dragan Marunić i Nikola Lubardić, slikari iz Beograda.

Česte i obimne prepravke, kao posledica propadanja ili uništavanja, potpuno su izmenile arhitektonsko rešenje prvobitne crkve. Prema idealnoj rekonstrukciji, crkva sv. Dimitrija ima mnogo sličnosti sa grupom crkava podignutih u Podrinju nakon obnove Pećke patrijaršije. Ovo svrstava Veliku Remetu u svojevrsnu renesansu Raške škole.

Velikoremetski manastir se nalazi u neposrednoj blizini Sremskih Karlovaca, i manastira Krušedol i Grgeteg.

Manastir Grgeteg je, prema predanju, osnovao 1471. despot Vuk Branković, poznatiji u narodnim pesmama kao Zmaj Ognjeni Vuk, u nameri da tu smesti svog oslepljenog oca Grgura, hilandarskog monaha. Po ovoj legendi, manastir je prema očevom imenu i dobio naziv. Grgur je, međutim, umro kao otac German još 1459. godine, tako da ovo predanje ostaje nepotkrepljeno istorijskim činjenicama.

Pouzdani istorijski podaci navode da je ovaj manastir, posvećen svetom Nikoli, poput ostalih fruškogorskih manastira, nastao u tzv. predturskom dobu. U vreme turske vladavine u Sremu (1521-1717) Grgeteg se pominje nekoliko puta u poreskim i katastarskim knjigama.

U jednom od čestih ratova, koji su krajem XVII veka vođeni između Austrije i Turske, manastir Grgeteg je opustošen, a kaluđeri rasterani. Bio je napušten do Velike seobe Srba 1690. godine, kada su ga naselili kaluđeri prebegli iz Srbije. Popis iz 1753. svedoči da su kaluđeri, posle stradanja manastira u vreme Turaka, brzo popunili manastirsku riznicu novim predmetima. Broj dragocenosti uvećan je stvarima koje su 1739. doneli prebegli kaluđeri manastira Slanci, kao i ikonama koje su iste godine prenete iz beogradske pridvorne kapele.

Barokizacija manastira Grgetega „po ukusu novijeh vremena“, počela je zidanjem zapadnog i severnog krila konaka 1751-52. godine. Smatra se da je nova grgeteška crkva podignuta između 1766. i 1771, ktitorstvom mitropolita Pavla Nenadovića, Jovana Đorđevića i Vićentija Jovanovića Vidaka.

Za vreme kratkog vladanja Jovana Georgijevića tadašnjom Karlovačkom mitropolijom, sazidana je oltarska pregrada i pripremljena podloga za slikarske radove, odnosno načinjen je raspored ikonografskih tema sa ornamentalnom dekoracijom u štuku. Pod Georgijevićevim naslednikom, novim mitropolitom Vićentijem Jovanovićem Vidakom, završeno je slikanje ikonostasa, koje je 1774. bratstvo manastira poverilo tada mladom umetniku Jakovu Orfelinu. Baš zato što je ovaj velelepni ikonostas od 85 ikona bio zidan i što su ikone slikane na zidanoj podlozi, prilikom rušenja očuvane su samo dve prestone ikone sv. Nikole i sv. Jovana Preteče, jer su – za razliku od ostalih ikona – bile rađene na drvetu.

Radikalna izmena manastirskog kompleksa usledila je između 1899. i 1901, za vreme igumana Ilariona Ruvarca. Tada je porušen ikonostas Jakova Orfelina, a prema projektu Hermana Bolea podignut je novi, za koji je 1901-02. godine ikone slikao Uroš Predić. Slikarski radovi Jakova Orfelina su prilikom restauracije crkve potpuno uništeni. Sačuvane su samo dve – već pomenute – prestone ikone, sv. Nikole i sv. Jovana. Poštujući dosledno svoj princip, Bole je projektovao i mali drveni ikonostas za zvoničko-horsku kapelu. Ikone za taj ikonostas naslikao je poznati slikar i karikaturista Pjer Križanić (1911).

Zbog svoje odluke da na poslovima adaptacije manastirskog kompleksa i izgradnje novog ikonostasa zaposli zagrebačkog arhitektu Hermana Bolea, arhimandrit Ilarion Ruvarac je oštro kritikovan. Ikonostas je naime, izrađen kao pregrada od kovanog gvožđa, što se kosilo sa običajem postavljanja drvenih ili zidanih ikonostasa u pravoslavnim crkvama na našim prostorima. Ipak, potpuno moderan, i sa tradicijom graditeljstva u Srpskoj pravoslavnoj crkvi neusklađen nov ikonostas stoji i dan danas u manastirskoj crkvi.

Ovaj manastir je oduvek bio poseban centar produhovljenosti, kulture i učenosti. O značaju manastira i ugledu njegovih starešina svedoči i podatak da je 11 grgeteških arhimandrita izabrano za episkope, od kojih je jedan, German Anđelić, kasnije imenovan srpskim patrijarhom. Jedan od nastojatelja manastira Grgetega, Kiril Živković, kasnije će, kao episkop pakrački, osnovati eparhijsku biblioteku. Nekadašnji arhimandrit Grgetega Jerotej Mutibarić je spadao u red najboljih poznavalaca karlovačkog pojanja, čiju je konačnu redakciju dao, sledeći iskustva svojih prethodnika Dimitrija Krestića i Dionisija Čupića. Nekadašnji jerođakon manastira, potonji patrijarh srpski German Anđelić, sa bratom je Stevanom priložio znatnu sumu novca za podizanje Karlovačke gimnazije. Za vreme arhimandrita Ilariona Ruvarca manastir postaje istorijski centar, u koji poglede upiru svi srpski istoričari, koji se bave istorijom srpskog naroda i SPC.

Nedaće koje je doneo Drugi svetski rat nisu mimoišle nijedan fruškogorski manastir, pa ni Grgeteg. Vojne posade ustaša i domobrana su tokom okupacije manastiru nanele veliku materijalnu štetu, uništavajući njegovu biblioteku, arhivu i ostala kulturno-istorijska i umetnička dela. Blizu 2000 retkih starih knjiga i celokupna arhivska građa, sabirana od kraja XVII veka do ratnih godina, upotrebljavane su za potpaljivanje vatre. Nemačke jedinice su, zajedno sa ustašama 22. septembra 1943. topovskim granatama gađale manastir, a potom minirale i porušile crkveni zvonik. Konak je opustošen. Odneta su sva vrata, prozori, podovi u sobama, posle čega je u nekada parketiranim sobama prvog sprata nabujao korov.

Ono što su miniranjem i topovskim granatiranjem započeli ustaše i Nemci, sa velikim entuzijazmom nastavili su seljaci iz okolnih mesta, razvlačeći ciglu kao jeftinu građu. Ikonostas Uroša Predića izrešetan je mecima komunističke omladine, koja je radila na obnovi toga kraja, zajedno sa vršnjacima iz Grčke. Iz revolvera i pušaka naročito su gađane kompozicija Blagovesti i lik Hrista.

Obnovom manastirskog hrama, započetom 1987, crkva je građevinski sanirana, a dekoracija u njoj rekonstruisana. Tokom 1994. su obnovljeni i manastirski konaci. Novcem Ministarstva kulture Srbije i Eparhije sremske, te godine je izmalterisana i obojena fasada južnog i istočnog krila konaka, uz obnovu malterskog ukrasa, dok je kasnije obnovljen i zvonik.

U blizini ovog manastira možete obići: Manastire Krušedol i Veliku Remetu, kao i Sremske Karlovce.

]]> http://www.samsvojvodic.com/grgeteg/feed/ 5 http://www.samsvojvodic.com/krusedol/ http://www.samsvojvodic.com/krusedol/#comments Fri, 03 Apr 2009 11:52:43 +0000 bogdanka http://www.samsvojvodic.com/?p=208 Tu, gde velikani nalaze svoj mir

Po poreklu i istorijsko-kulturnoj ulozi Krušedol je najznačajniji fruškogorski manastir. Osnovao ga je vladika Maksim (Đorđe) Branković, sin despota Stefana Slepog i Angeline. Posle očeve smrti, stariji sin Đorđe se ubrzo povukao sa despotskog položaja i oko 1497. primio monaški čin u Kupiniku (danas Kupinovo), dobivši ime Maksim. Nasledio ga je 1493. mlađi brat Jovan, koji umire dosta rano (1502) kao poslednji srpski despot u Sremu.

Maksim i Angelina, oboje u monaškim rizama, sa moštima svetih Stefana i Jovana, prvobitno sahranjenih u porodičnoj crkvici sv. Luke u Kupinovu, otišli su 1507. godine u Vlašku, a već 1509. vratili se u Srem. Angelina dobija zemljište od ugledne porodice Jakšić, na kojem podiže ženski manastir u samom mestu Krušedolu (danas seoska crkva, posvećena Sretenju Gospodnjem), a njen sin, tada već arhiepiskop i mitropolit, uz materijalnu pomoć svog rođaka, vlaškog vojvode Jovana Nagoja, podiže na Fruškoj gori muški manastir Krušedol, posvećen Blagovestima Presvete Bogorodice. U manastiru, nastalom 1509-14, pored moštiju Stefana i Jovana, sahranjeni su i Maksim (1516) i Angelina (1520), koji su oko 1523. godine proglašeni za svetitelje.

Manastir je svojevremeno bio sedište obnovljene Sremske eparhije, a njen obnovitelj Maksim (Branković) postao je njen prvi episkop. Kada su Turci definitivno zavladali Sremom (posle 1521), Sremska eparhija je pridružena Beogradskoj mitropoliji, te su se beogradski mitropoliti u XVI i XVII veku nazivali i sremskim. Na prvom srpskom Narodno-crkvenom saboru u Krušedolu 1708. doneta je odluka da srpski vrhovni mitropoliti pod austrougarskom vlašću „imaju stanovati u manastiru Krušedolu“. Odlukom Narodno-crkvenog sabora održanog u Sremskim Karlovcima 1713, mitropolitska rezidencija premeštena je u Karlovce. Od tog vremena se naziva Karlovačkom mitropolijom.

Tokom druge polovine XVII veka u Krušedolu „obitava 90 kaluđera i 12 staraca“. Za vreme Velike seobe pod patrijarhom Čarnojevićem, oni sa manastirskim dragocenostima, među kojima su bile i mošti svetih Brankovića, prelaze u Sentandreju, gde ostaju sve do 1697, kada se sa relikvijama vraćaju u Krušedol. Posle poraza kod Petrovaradina 1716, Turci su u odstupanju opljačkali i zapalili manastir. Tom prilikom su izgorele i mošti svetih Brankovića (u pepelu su nađeni samo pojedini delovi ruku i nogu, koji se danas čuvaju u manastirskoj riznici).

Hram, čije je živopisanje završeno sredinom XVI veka, tada je delimično oštećen. Celog XVIII veka manastir je obnavljan. Sredinom stoleća je živopisana crkva, preko ranijeg freskoslikarstva. Smatra se da je pripratu i oltar ikonopisao rusko-ukrajinski slikar Jov Vasilijevič, dvorski slikar Patrijarha IV Šakabente, uz pomoć domaćih majstora: Vasilija Ostojića, Teodora Gologlavca, Joakima Markovića i Amvrosija Jankovića. Slikarstvo u naosu delo je Stefana Teneckog.

Za Srbe preko Save i Dunava manastir Krušedol je vekovima bio kulturni, politički i verski centar. Manastirska crkva je mauzolej crkvenih i drugih znamenitih ličnosti srpske istorije. Ovde su sahranjena dva patrijarha – Arsenije III Čarnojević i Arsenije IV Jovanović Šakabenta, vođe dveju velikih seoba, kao i mitropolit Jovan Georgijević. Ovde takođe počivaju: knjeginja Ljubica, žena kneza Miloša Obrenovića (umrla 1843. u Novom Sadu) i kralj Milan Obrenović, zatim beogradski mitropolit Petar Jovanović, vojvoda iz vremena mađarske bune Petar Šupljikac, grof Đorđe Branković, te pogranični oficir i komandant Petrovaradinske tvrđave u XVIII veku, pukovnik Atanasije Rašković.

Krušedol je posedovao najvredniju riznicu od svih fruškogorskih manastira. Dragocenosti skupljane od njegovog osnivanja do XX veka – ikone, slike, rukopisi, okovana jevanđelja, odežde, svete sasude, razni umetnički predmeti, kao i pokućstvo i stilski nameštaj kralja Milana (rađen u pariskoj radionici Viktora Emona) – opljačkane su tokom Drugog svetskog rata. Neposredno uoči rata starešina manastira Krušedola arhimandrit Sava (Petković) je najveći deo umetničkih i kulturno-istorijskih dragocenosti sabrao u 20 sanduka i položio ih u manastirsku skrivnicu. Ustaše su upale u manastir i svih 20 sanduka odnele u Zagreb.

Komisija zagrebačkog Muzeja za umjetnost i obrt bila je u manastiru od 5. do 9. septembra 1941. i preuzela izvestan broj sakralnih predmeta iz crkve, kao i umetnička dela iz salona i knjige. Sa ikonostasa su uzete ikone Deizisinog čina, a predstavnik državnog ravnateljstva za ponovu prof. Stjepan Gotvald poneo je za svoju ustanovu kristalni polijelej iz crkve. Ono što je po odlasku komisije zagrebačkog muzeja ostalo u manastiru, uništeno je i sasvim razvučeno tokom okupacije.

Posle rata, deo vraćenih relikvija pohranjen je u Muzeju SPC, a deo je izložen u obnovljenoj manastirskoj zbirci. U posleratnoj obnovi, Zavod za zaštitu spomenika kulture Vojvodine, na osnovu detaljnih istraživanja i projekata, obnovio je crkvu i konake, konzervirao i restaurirao zidno slikarstvo, ikonostas, tronove i pevnice.

Usput mozete obići: Sremske Karlovce, Manastire Grgeteg i Veliku Remetu.