Dositej Obradović
Dositej Obradović, čije je svetovno ime Dimitrije, rođen je u Čakovu, u Banatu, u zanatlijskoj porodici 1739. Naširoko je poznat kao srpski prosvetitelj i reformator revolucionarnog perioda nacionalnog buđenja i preporoda.
Njegovo rodno mesto pripadalo je rumunskom delu Banata tadašnje Austrije. Još kao đak osnovne škole pokazivao se kao sanjar sklon verskom zanosu. Posle smrti njegovog oca, njegov teča ga izvodi iz škole i daje na zanat. Međutim, osobine njegove ličnosti se ne uklapaju zanatski posao i čim mu se za to ukazala prilika, on ostavlja zanat i rodbinu i beži u fruškogorski manastir Hopovo, gde je počeo da se školuje za kaluđera.
Dositej je počeo ozbiljno da misli na pustinjački život. Ipak, do ruku su mu došle i građanske knjige, iz kojih je uvideo da izvan crkve postoji i drugačiji način razmišljanja, upravo ono za čim je žudeo. Posle tri godine manastirskog života, napustio je manastir za sva vremena. Od tog trenutka upušta se u neprekidna putovanja radi studija.
Dositejeva rodna kuća
Kroz putovanja po celoj Evropi primio je ideje evropskog prosvetiteljstva i racionalizma. Radio je na prosvećivanju svog naroda, prevodio je razna dela, među kojima su najpoznatije Ezopove basne, a potom je i sam pisao, prvenstveno dela programskog tipa, od kojih se naročito izdvajaju „Život i priključenija“. Dositej je bio prvi ministar prosvete u Sovjetu i tvorac svečane pesme „Vostani Serbie“. Umro je u Beogradu 1811, a njegovi ostaci počivaju na ulazu u Sabornu crkvu. Njegovo telo je dva puta izmeštano, 1837. zbog zidanja nove Saborne crkve i drugi put 1897. da bi se njegov grob postavio uporedo sa grobom Vuka Karadžića, čije je telo iste godine preneto iz Beča.
Spomenik Dositeju u Beogradu
Kao učitelj i domaći vaspitač, ili kao manastirski gost obišao je skoro ceo Balkan i Malu Aziju, zatim Italiju, Nemačku, Francusku, Englesku, Austriju i Rusiju. U Beču je proveo punih šest godina na učenju nemačkog jezika i kulture. Kao učitelj jezika odlazi iz Beča u Karlovce i Moldaviju. Filozofske studije nastavio je u Lajpcigu, a tu počinje i sam da piše.
Prvi srpski ustanak ga je zatekao u Trstu. On se od početka posvećuje borbi srpskih ustanika: prvo je skupljao priloge za njih, a kasnije je vršio i razne poverljive misije između ustanika i Rusije, nakon čega konačno prelazi u Srbiju. Kao najprosvećeniji i najučeniji Srbin svoga vremena, postao je prvi srpski ministar prosvete, organizovao je škole, mirio i savetovao ustaničke vođe, a bio je i Karađorđev lični sekretar i savetnik.
Kuća u kojoj je Dositej rođen u Čakovu, u današnjoj Rumuniji, i danas postoji. Međutim, pošto se značajno promenio nacionalni sastav sela, i ta kuća je do pre nekoliko godina bila vlasništvo jedne rumunske porodice. Akcijom firme „Hemofarm“ iz Vršca kuća je otkupljena i preuređena, a zajedno sa Maticom srpskom i Institutom za književnost i umetnost je pokrenuta Zadužbina.
Dana 17. septembra 2004. je u Vršcu osnovana Zadužbina Dositeja Obradovića.
