Manastir Grgeteg je, prema predanju, osnovao 1471. despot Vuk Branković, poznatiji u narodnim pesmama kao Zmaj Ognjeni Vuk, u nameri da tu smesti svog oslepljenog oca Grgura, hilandarskog monaha. Po ovoj legendi, manastir je prema očevom imenu i dobio naziv. Grgur je, međutim, umro kao otac German još 1459. godine, tako da ovo predanje ostaje nepotkrepljeno istorijskim činjenicama.
Pouzdani istorijski podaci navode da je ovaj manastir, posvećen svetom Nikoli, poput ostalih fruškogorskih manastira, nastao u tzv. predturskom dobu. U vreme turske vladavine u Sremu (1521-1717) Grgeteg se pominje nekoliko puta u poreskim i katastarskim knjigama.
U jednom od čestih ratova, koji su krajem XVII veka vođeni između Austrije i Turske, manastir Grgeteg je opustošen, a kaluđeri rasterani. Bio je napušten do Velike seobe Srba 1690. godine, kada su ga naselili kaluđeri prebegli iz Srbije. Popis iz 1753. svedoči da su kaluđeri, posle stradanja manastira u vreme Turaka, brzo popunili manastirsku riznicu novim predmetima. Broj dragocenosti uvećan je stvarima koje su 1739. doneli prebegli kaluđeri manastira Slanci, kao i ikonama koje su iste godine prenete iz beogradske pridvorne kapele.
Barokizacija manastira Grgetega „po ukusu novijeh vremena“, počela je zidanjem zapadnog i severnog krila konaka 1751-52. godine. Smatra se da je nova grgeteška crkva podignuta između 1766. i 1771, ktitorstvom mitropolita Pavla Nenadovića, Jovana Đorđevića i Vićentija Jovanovića Vidaka.
Za vreme kratkog vladanja Jovana Georgijevića tadašnjom Karlovačkom mitropolijom, sazidana je oltarska pregrada i pripremljena podloga za slikarske radove, odnosno načinjen je raspored ikonografskih tema sa ornamentalnom dekoracijom u štuku. Pod Georgijevićevim naslednikom, novim mitropolitom Vićentijem Jovanovićem Vidakom, završeno je slikanje ikonostasa, koje je 1774. bratstvo manastira poverilo tada mladom umetniku Jakovu Orfelinu. Baš zato što je ovaj velelepni ikonostas od 85 ikona bio zidan i što su ikone slikane na zidanoj podlozi, prilikom rušenja očuvane su samo dve prestone ikone sv. Nikole i sv. Jovana Preteče, jer su – za razliku od ostalih ikona – bile rađene na drvetu.
Radikalna izmena manastirskog kompleksa usledila je između 1899. i 1901, za vreme igumana Ilariona Ruvarca. Tada je porušen ikonostas Jakova Orfelina, a prema projektu Hermana Bolea podignut je novi, za koji je 1901-02. godine ikone slikao Uroš Predić. Slikarski radovi Jakova Orfelina su prilikom restauracije crkve potpuno uništeni. Sačuvane su samo dve – već pomenute – prestone ikone, sv. Nikole i sv. Jovana. Poštujući dosledno svoj princip, Bole je projektovao i mali drveni ikonostas za zvoničko-horsku kapelu. Ikone za taj ikonostas naslikao je poznati slikar i karikaturista Pjer Križanić (1911).
Zbog svoje odluke da na poslovima adaptacije manastirskog kompleksa i izgradnje novog ikonostasa zaposli zagrebačkog arhitektu Hermana Bolea, arhimandrit Ilarion Ruvarac je oštro kritikovan. Ikonostas je naime, izrađen kao pregrada od kovanog gvožđa, što se kosilo sa običajem postavljanja drvenih ili zidanih ikonostasa u pravoslavnim crkvama na našim prostorima. Ipak, potpuno moderan, i sa tradicijom graditeljstva u Srpskoj pravoslavnoj crkvi neusklađen nov ikonostas stoji i dan danas u manastirskoj crkvi.
Ovaj manastir je oduvek bio poseban centar produhovljenosti, kulture i učenosti. O značaju manastira i ugledu njegovih starešina svedoči i podatak da je 11 grgeteških arhimandrita izabrano za episkope, od kojih je jedan, German Anđelić, kasnije imenovan srpskim patrijarhom. Jedan od nastojatelja manastira Grgetega, Kiril Živković, kasnije će, kao episkop pakrački, osnovati eparhijsku biblioteku. Nekadašnji arhimandrit Grgetega Jerotej Mutibarić je spadao u red najboljih poznavalaca karlovačkog pojanja, čiju je konačnu redakciju dao, sledeći iskustva svojih prethodnika Dimitrija Krestića i Dionisija Čupića. Nekadašnji jerođakon manastira, potonji patrijarh srpski German Anđelić, sa bratom je Stevanom priložio znatnu sumu novca za podizanje Karlovačke gimnazije. Za vreme arhimandrita Ilariona Ruvarca manastir postaje istorijski centar, u koji poglede upiru svi srpski istoričari, koji se bave istorijom srpskog naroda i SPC.
Nedaće koje je doneo Drugi svetski rat nisu mimoišle nijedan fruškogorski manastir, pa ni Grgeteg. Vojne posade ustaša i domobrana su tokom okupacije manastiru nanele veliku materijalnu štetu, uništavajući njegovu biblioteku, arhivu i ostala kulturno-istorijska i umetnička dela. Blizu 2000 retkih starih knjiga i celokupna arhivska građa, sabirana od kraja XVII veka do ratnih godina, upotrebljavane su za potpaljivanje vatre. Nemačke jedinice su, zajedno sa ustašama 22. septembra 1943. topovskim granatama gađale manastir, a potom minirale i porušile crkveni zvonik. Konak je opustošen. Odneta su sva vrata, prozori, podovi u sobama, posle čega je u nekada parketiranim sobama prvog sprata nabujao korov.
Ono što su miniranjem i topovskim granatiranjem započeli ustaše i Nemci, sa velikim entuzijazmom nastavili su seljaci iz okolnih mesta, razvlačeći ciglu kao jeftinu građu. Ikonostas Uroša Predića izrešetan je mecima komunističke omladine, koja je radila na obnovi toga kraja, zajedno sa vršnjacima iz Grčke. Iz revolvera i pušaka naročito su gađane kompozicija Blagovesti i lik Hrista.
Obnovom manastirskog hrama, započetom 1987, crkva je građevinski sanirana, a dekoracija u njoj rekonstruisana. Tokom 1994. su obnovljeni i manastirski konaci. Novcem Ministarstva kulture Srbije i Eparhije sremske, te godine je izmalterisana i obojena fasada južnog i istočnog krila konaka, uz obnovu malterskog ukrasa, dok je kasnije obnovljen i zvonik.
Zaštitnica Fruške gore
Bogorodica Trojeručica je 24. jula 2002. iz Hilandara preneta u manastir Grgeteg. Po svemu verna kopija hilandarske čudotvorne ikone je na sam dan praznovanja presvete bogorodice Trojeručice, 25. jula, svečano ustoličena u tronu igumanije Fruške gore i svih fruškogorskih manastira. Kopiju Trojeručice su, uz neprestanu molitvu, živopisali i bogato ukrasili svetogorski monasi, koji su bili u njenoj pratnji prilikom prelaska u manastir Grgeteg.
Ovo je osma verna kopija originalne hilandarske Trojeručice, od kojih se sedam nalazi na prostorima koji su pod jurisdikcijom Srpske patrijaršje. Originalnu ikonu je doneo u Hilandar tadašnji arhiepiskop, a kasnije svetitelj Sava, vraćajući se sa puta iz Svete zemlje. Kralj Milutim podiže crkvu posvećenu ovoj ikoni u Skoplju, u kojoj je morala biti starija ili za tu priliku načinjena ikona. Dušan je Skopsku episkopiju u crkvi Trojeručici uzdigao na rang mitropolije i tim povodom je dao da se napravi nova ikona, koja ponavlja „obraz stare“.
Ikona je mogla biti prenesena u Hilandar u više prilika. Najizglednija je, svakako, bila boravak cara Dušana na Svetoj gori 1347-48, za vreme velike epidemije kuge. Dušan je, po svemu sudeći, bežeći pred kugom poneo ikonu sa sobom iz Skoplja, stavljajući se pod zaštitu čudotvornog lika Bogorodičinog.
S vremenom je ugled Trojeručice toliko porastao u pravoslavnom svetu da je njena kopija, po želji ruskog patrijarha Nikona 1661. sa naročitom svečanošću preneta iz Hilandara u Moskvu. Želeći da upozna svetogorske čudotvorne ikone, Ruska pravoslavna crkva se, u skladu sa duhom reforme pravoslavlja, posebno trudila da se ikonopisci vrate starinskim predlošcima, a da se zapadnjačke ikonografske novine izbace iz ikonopisačke prakse.
Prva kopija Trojeručice je u naše krajeve doneta na poklon Studenici, povodom osam vekova postojanja tog manstira. Jedna od kopija poslata je na Dalmatinsko Kosovo, ali je njena sudbina sada neizvesna. Mala ikona Trojeručice nalazi se u manastiru Slanci, pored Beograda, inače metohu manastira Hilandara. Kopija čudotvorne hilandarske ikone, kao dar svih svetogorskih monaha srpskom rodu, kojem bi trebalo da donese „dugo očekivani duhovni preporod i oboženje“, stigla je u Beograd 7. juna 1997.
Na redovnom saboru SPC, u maju 1999, doneta je odluka da čudotvorna ikona bude zaštitnica srpskih pesnika i pesništva. Tom prilikom je odlučeno da hilandarci 25. jula 1999, kada je u crkvenom kalendaru označen spomen ikone Bogorodice Trojeručice, donesu kopiju ikone, koja bi „od tad pa za buduća vremena“ stajala u domu srpskih pisaca, u Francuskoj 7. u Beogradu. Najnovija kopija ove čudotvorne ikone je 24. jula 2002. stigla u Grgeteg, gde trajno ostaje kao moćna zaštitnica Fruške gore i svih njenih manastira.
U blizini ovog manastira možete obići: Manastire Krušedol i Veliku Remetu, kao i Sremske Karlovce.
Stvarno izgleda prelepo, nema šta, super urađeno!!!
nadam se da ćeš nastaviti sa ubacivanjem novog sadržaja!
sve najbolje! poz
Gde se nalaze jos tri kopije Trojerucice? (1.Studenica,2.Dalmatinsko Kosovo,3.Slanci,4.Francuska 7,Bg i 5.Grgeteg)
Pozdrav
Sve kopije Trojeručice:
1. Studenica,
2. Hram Svetog Save, vraćena Ruska kopija iz Moskve,
3. Dalmatinsko Kosovo,
4. Slanci,
5. Francuska 7, Bg,
6. Grgeteg,
7. Manastir Radovašnica, Šabac, poklon Hilandara,
8. Manastir Hajdučica, Zrenjanin, poklon Hilandara,
9. Kalenić, Rakovac.
Izvor: g. Dragan Jemuović
najlepsi manastir u sremskoj eparhiji
divno mesto koje svi treba da vide, priroda
lepota fruske gore
Osecaj divan kada posetis ovako sveto mesto.