Trgom Karlovačke mitropolije…
Palata Stefaneum je 1903. godine završena kao Semenište manastirskih pitomaca, ali u tu svrhu nikada nije poslužila. U to zdanje useljeno je Blagodjejanije, koje je još ranije osnovao mitropolit Stefan Stratimirović, tako da je internat po njemu i dobio ime. Danas se u zgradi nalazi Institut srpskog naroda, čiji je osnivač Svetska srpska zajednica, sa sedištem u Ženevi.
Preteča Karlovačke bogoslovije bila je Mala klerikalna škola iz 1749. Na Temišvarskom saboru 1790. odlučeno je da se u Sremskim Karlovcima osnuje Generalna Seminarija, u kojoj bi se obrazovao pravoslavni sveštenički podmladak. Umesto Seminarije, 1. februara 1794. mitropolit Stefan Stratimirović osnovao je, o svom trošku, malo klerikalno učilište. Novo ime – Pravoslavna srpska bogoslovija u Karlovcima, škola će dobiti 1906. godine i radiće bez prekida sve do Prvog svetskog rata. Odlukom Arhijerejskog sabora u maju 1967. biva proglašena za samostalnu prosvetnu ustanovu pod imenom “Bogoslovija sv. Arsenija Sremca u Sremskim Karlovcima”, kako se danas zove. Nastava se odvija u palati Crkveno-narodnih fondova koju je projektovao arhitekta Vladimir Nikolić (1901), a školu pohađa oko 180 učenika iz zemlje i rasejanja.
Karlovačka Bogoslovija bila je ognjište čuvenog karlovačkog pojanja. Do danas je ono sačuvano u crkvenoj muzici Kornelija Stankovića, koji je karlovačko pojanje prvi stavio u note i tako ga sačuvao za nova pokolenja.
Zgrada Crkveno-narodnih fondova sagrađena je po projektu arhitekte Vladimira Nikolića.
do Trga Branka Radičevića…
Patrijaršijski dvor podignut je na mestu gde se nekada nalazio Novi dvor, koji je stradao u požaru 1788. Ovo je po Kašaninu jedno od najlepših i najmonumentalnijih sakralnih zdanja, podignutih u Vojvodini tokom XIX veka. Sagrađen je na inicijativu patrijarha Georgija Brankovića, a po projektu čuvenog arhitekte Vladimira Nikolića između 1892. i 1894. Dvor predstavlja kombinaciju dva stila: baroknog u prizemlju i pseudorenesansnog na spratu. Ima oblik ćiriličnog slova Š, čiji srednji krak obrazuje malu kapelu posvećenu sv. Dimitriju. Ikonostas ove kapelice oslikao je Uroš Predić 1898. Tu je i prva javna biblioteka kod Srba. Nekada je dvor posedovao i bogatu galeriju i riznicu, ali je tokom Drugog svetskog rata opljačkan, tako da je veliki deo ovog blaga završio u Zagrebu. Srećom, po završetku rata deo ovog kulturnog bogatstva je spasen i danas se nalazi u Muzeju SPC. Danas je Patrijaršijski dvor sedište Eparhije episkopa sremskog i ima status letnje rezidencije srpskog Patrijarha.
TRADICIJA VONOGRADARSTVA
I VINARSTVA
Proizvodnja i trgovina vinima temelj su ekonomske moći karlovačkog građanstva sve do kraja XIX veka, kada i počinje ekonomsko propadanje Karlovaca. Vinovu lozu je u ove krajeve preneo rimski imperator Prob u III veku. Mnogi putopisci su za sobom ostavili zabeleške o odličnom ukusu karlovačkih vina. Ova vina imala su i svoje tržište širom Evrope. Situacija se drastično menja za sremska vina posle Mohačke bitke 1526, kada su Turci prodrli u Srem i uništili fruškogorske vinograde, jer je konzumiranje alkohola kod muslimana zabranjeno. Tek krajem XVII veka, nakon oslobađanja od Turaka, situacija se menja nabolje. Nadaleko čuveni su karlovački “ausbruh” i “bermet”, koji su se neretko nalazili i na trpezi bečkog dvora. Jasno je da je vinogradarstvo bilo osnovni ekonomski oslonac Sremskih Karlovaca sve do pojave bolesti filoksere 1880ih godina. Regeneracija vinograda iziskivala je enormne troškove, i karlovački vinogradi su uspeli da se oporave, međutim nikad više nisu uspeli da u potpunosti povrate staru slavu.
Pre filoksere slavna vina “ausbruh” i “bermet” pravljeni su od odličnog crnog grožđa, dok je nakon filoksere preovladao uzgoj belog grožđa, čime se pojavio čuveni “karlovački rizling”.
I danas se u Karlovcima slavi vino čuvenom manifestacijom Karlovačka berba grožđa, koja se održava svake godine krajem septembra i početkom oktobra. Tada se na karlovačkim ulicama poređaju ovdašnji proizvođači vina i nude svoje najbolje proizvode okupljenima. Manifestaciju prate i brojne kulturno-umetničke svečanosti.
U najvećem karlovačkom podrumu – lagumu, u koji staje do 60 gostiju i koji je specijalno preuređen za ovakve prilike, organizuje se degustacija vina i grožđa karlovačkih vinogradara i sremačke hrane.
Ova apoteka je jedna od najstarijih apoteka u Vojvodini, koja je još u funkciji. Osnovana je početkom XIX veka, a kao osnivač se pominje Ludvig Štraser. Osnova kuće je pravougaona, a krov na dve vode. U apoteci se nalazi vredan enterijer izgrađen u Veneciji koji predstavlja u potpunosti očuvan ambijent druge polovine XIX veka.
Kuća je sazidana 1772. godine, sudeći po natpisu na vratima od kovanog gvožđa. Osnova kuće je u obliku ćiriličnog slova „G”, dok je fasada ukrašena između prozora plitkom ornamentikom. U ovoj kući je živeo i umro Vladimir Nikolić, arhitekta patrijarha Georgija Brankovića. Kasnije će u njoj živeti Kosta Petrović, ugledni profesor i istoričar.
Palata Barona Rajačića građena je u prvoj polovini XIX veka, dok današnji izgled dobija restauracijom iz 1920. godine. Kolska kapija predstavlja poseban objekat na kojem se ispod trouglog timpanona nalazi grb Rajačića. Dvor dvorišnom fasadom prema Železničkoj ulici gleda na nekada prelepi park, koji je danas pretvoren u travnjak. U dvorištu dvorca se nalazi česma Patrijarhovac, posvećena Bogojavljenju, a izgrađena je 1864. godine. Dvor se nalazi u ulici Patrijarha Rajačića.
Danas je u ovoj zgradi smešten Gradski muzej Sremskih Karlovaca. Muzej ima više zbirki koje su podeljene po spratovima. U podrumu zgrade nalaze se arheološki ostaci iz okoline Sremskih Karlovaca. Na prvom spratu muzeja smeštena su odeljenja posvećena gimnaziji, kao i prostor predviđen za izložbe. Na drugom spratu se nalazi etnološka zbirka i galerija slika Milića od Mačve.
Gornja crkva, posvećena Vavedenju Presvete Bogorodice, podignuta je 1746. godine na temeljima starije crkve iz XVI veka. Najstariji podatak o ovom pravoslavnom hramu datira iz 1559. godine, kada je bila metoh manastira Hilandara. Restaurirani ikonostas pripada periodu baroka, a izgradio ga je u XVIII veku poznati karlovački ikonopisac Dimitrije Bačević.
Česma “Četiri lava” podignuta je 1799. u čast završetka izgradnje prvog gradskog vodovoda. U Sremu se 1795. pojavila kuga, koja se i pored svih rigoroznih mera proširila i na Karlovce. U interesu zdravlja stanovnika, a po predlogu vojnog inženjera Vangera dovedena je izvorska voda sa Čeratskog brega cevima od pečene gline. Za ovu česmu vezana je i jedna interesantna priča, koju uglavnom stariji Karlovčani pričaju svojim gostima – svako ko pije vodu sa ove česme, jednog dana će se vratiti u Karlovce i tu će se venčati.
Na mestu današnje Saborne crkve, u XVI veku se nalazila manja crkva, posvećena istom svecu, sv. Nikoli. Mitroplit Pavle Nenadović je 1758. odlučio da se sruši stara crkva i da se na njenom mestu otpočne sa gradnjom nove Saborne crkve. Temelji su osveštani 7. maja 1758. godine, a prilozima mitroplita, naroda i manastira, ona je, po planu izrađenom u Beču, završena za četiri godine.
Saborna crkva je građena u baroknom stilu kao trobrodna katedrala. Na prednjem delu crkve ističu se dva velika zvonika i jedan mali između njih. Na prozorima se nalaze vitraži, rad nemačkih majstora, a iznad horske apside je veliki vitraž sv. Nikole. U oltarskom prostoru nalazi se veliki ikonostas koji su oslikali Teodor Kračun, koji je tragično nastradao i Jakov Orfelin. U dnu ikonostasa, sa desne strane, nalazi se prestona ikona Bogorodice sa Hristom, rad nepoznatih ruskih majstora iz XVI veka. U oltarskom delu smešten je sv. kivot sa delom moštiju sv. Arsenija Sremca, učenika sv. Save i njegovog naslednika na arhiepiskopskom tronu. Za vreme patrijarha Georgija Brankovića, poznati srpski slikar Paja Jovanović izradio je nekoliko slika sa scenama iz Starog i Novog zaveta, kao i četiri kompozicije na kojima su predstavljeni događaji iz srednjevekovne srpske istorije. Fasada Saborne crkve prepravljena je 1909/10. godine, za vreme patrijarha Lukijana Bogdanovića, prema projektu Vladimira Nikolića.
U kripti crkve sahranjeni su skoro svi karlovački mitropoliti i patrijarsi, izuzev Arsenija III i IV, čiji su zemni ostaci u Manastiru Krušedol i patrijarha Georgija Brankovića i Lukijana Bogdanovića, koji su zbog čestih poplava položeni u za njih izgrađenu kriptu Gornje crkve.
Na Trgu Branka Radičevića nalazi se katolička crkva, čija se parohija pominje od 1735. Posvećena je sv. Trojstvu, a izgrađena je na mestu gde se nekada nalazila benediktinska bazilika koju su porušili Turci, povlačeći se iz ovih krajeva. Hram je obnavljan i proširivan nekoliko puta. Na njemu se ističu lepo urađena barokna vrata u duborezu.
Zgrada magistrata izgrađena je u periodu između 1808. i 1811. u neoklasicističkom stilu. Prvobitno je bila namenjena za potrebe garnizona na Petrovaradinskoj tvrđavi, ali je ustupljena slobodnom vojnom komunitetu Sremskih Karlovaca. Iznad balkona zgrade nalazi se grb grada Karlovaca. U prostorijama magistrata nalazila se gradska uprava: gradsko veće i policija. Najznačajniji događaj za ovu ustanovu jeste proglašenje Srpskog Vojvodstva sa balkona ovog zdanja u maju 1848. godine.
Ulica Karlovačkih đaka…
Tokom XVIII veka pismenost u srpskom narodu je bila slabo raširena, izuzev kod sveštenika, kaluđera i imućnih ljudi. Austrijski carevi nisu blagonaklono gledali na težnje mitropolita da se započne sa osnivanjem škola u Sremskim Karlovcima, smatrajući da bi škole štetile vojničkom duhu Srba.
Dolaskom Leopolda II na habzburški presto, delimično se menja i politika austrijskih careva prema Srbima koji su živeli na ovom području. Ovakvu situaciju koristi mitropolit Stefan Stratimirović i dobija dozvolu od bečkog dvora da se osnuje gimnazija u Sremskim Karlovcima. Zahvaljujući angažovanju mitropolita i darežljivosti uglednog karlovačkog trgovca Dimitrija Anastasijevića Sabova, srpski narod dobio je prvu gimnaziju u svojoj istoriji.
Nastava u gimnaziji počela je 1. novembra 1792. u zgradi bivše Latinske škole. Nastava se odvijala na latinskom i nemačkom jeziku, a zbog nedostatka obrazovanih ljudi među Srbima, prvi direktori bili su Česi i Slovaci. Od školske 1852/53. u gimnaziju se, novim školskim programom, uvodi srpski jezik kao maternji jezik Karlovačkih đaka.
Krajem XIX veka, po želji patrijarha Germana Anđelića, njegov brat, sremsko-mitrovački prota Stevan prikupio je 325.000 kruna u zlatu za podizanje novog zdanja karlovačke gimnazije, čije je temelje osvetio patrijarh Georgije Branković 1890. Projektant nove zgrade bio je mađarski arhitekta Đula Partoš, po čijoj zamisli je, mešavinom žute i crvene boje na fasadi, dočarano srednjevekovno crkveno graditeljstvo.
SPOMEN BIBLIOTEKA:
Biblioteka Karlovačke gimnazije je najstarija školska biblioteka kod Srba. Osnovana je iste godine kada i gimnazija i danas poseduje oko 18.000 knjiga. Darodavci ove biblioteke bili su uglavnom direktori Gimnazije, profesori, bivši đaci, dobrotvori, patroni, naučna društva i ustanove, knjižari i izdavači. Među najvrednije knjige svakako spadaju fototipsko izdanje “Miroslavljevog jevanđelja”, “Četvorojevanđelje” iz Mrkšine crkve (1562), “Služabnik” Vićenca Vukovića iz 1554, zatim dela Zaharija Orfelina, prva izdanja Dositeja Obradovića, Vuka Karadžića, Branka Radičevića, “Istorija” Jovana Rajića i mnoge druge.
Kuća je sazidana 1790. godine i nalazi se u ulici Mitropolita Stevana Stratimirovića 18. Podigao ju je ugledni karlovački trgovac Dimitrije Anastasijević Sabov. Fasada je rađena u stilu rokokoa sa mnoštvom dekorativnih elemenata. Na prozorima su rešetke od kovanog gvožđa. U gornjem delu rešetki nalaze se inicijali Sabova.
Donja crkva je posvećena svetim apostolima Petru i Pavlu. Prvi put se pominje u jednom zapisu 1599. godine, a na starim temeljima hram je obnovljen 1719. Pred oltarom Donje crkve je 13. oktobra 1784. hirotonisan Petar I Petrović Njegoš, potonji sv. Petar Cetinjski. Ikonostas donje crkve rađen je 1829. i delo je ikonopisca Dimitrija Bratoglića. U porti crkve je, nedugo po izgradnji posađen platan, koji je danas pod zaštitom države i predstavlja velelepan prirodni spomenik Sremskih Karlovaca.
PČELARSTVO
… je druga po redu najuspešnija privredna grana u ovim krajevima, pa se tako baš u Karlovcima nalazi jedinstveni Muzej pčelarstva i meda.
Svoje oduševljenje ovim sitnim Božjim stvorenjem, pretočeno u pesmi i prozi, prof. Jovan Živanović (1841-1916), preneo je na svoje potomke, te porodičnu tradiciju nastavljaju njegov sin Žarko (1875-1933) i unuk Borivoje (1914-1997). Danas, praunuk Žarko objedinjuje iskustva svojih predaka, koristeći savremene metode pčelarenja, pa u ovoj kući i dalje teče med.
U Karlovcima, u roditeljskoj kući i prostranom dvorištu sa preko 200 košnica i stotinak predmeta, kojima je pčelario njegov deda, Borivoje Živanović je 1968. godine osnovao Muzej pčelarstva porodice Živanović. Izložio je predmete, koji se danas zaista retko mogu videti, i trudio se da uz zanimljivu priču o njima, zainteresovani posetioci osete miris voska i propolisa iz minulih vremena.
Danas možemo videti nekoliko tipova košnica i mnoge predmete koji su se upotrebljavali prilikom rada oko pčela i njihovih proizvoda: meda, polena, voska, propolisa. Tu su istresaljka iz 1876, parni topionik za vosak iz 1881, dimilica i sl. Najatraktivniji eksponat je svakako košnica u obliku crkvice iz 1880. Ona je godinama ukrašavala veliki pčelinjak Jovana Živanovića, a danas je – pošto je veoma stara – sigurnija pod krovom.
Nalazi se u ulici Mitropolita Stevana Stratimirovića broj 76. Na kući se nalazi spomen-ploča na kojoj je zapisano da je tu, dok se školovao u Karlovcima, stanovao pesnik Branko Radičević. Vlasnik kuće bio je Ljudevit Auer, a jedini dokaz da je Branko zaista živeo u ovoj kući je jedna zabeleška u gimnazijskom protokolu.
Branko Radičević je rođen u Slavonskom Brodu 15. marta 1824. Otac i deda su mu se obojica bavili književnošću. Branko je bio jedan od najboljih učenika Karlovačke gimnazije i ceo svoj život i stvaralaštvo je posvetio Karlovcima. U Beču je kasnije upisao prava, ali kako je književnost bila njegova istinska ljubav, ubrzo se našao u krugu istomišljenika Vuka Karadžića, zahvaljujući kome je i ostvaren trijumf narodnog jezika korišćenog u književnosti. Godine 1853. Branko je mlad umro u Karlovcima od tuberkuloze, a sahranjen je na Stražilovu. Brankove pesme su i danas veoma aktuelne i sigurno svako zna za stihove “pevam danju, pevam noću”, koje interpretira Zdravko Čolić.
STRAŽILOVO:
Poznato izletište Stražilovo udaljeno je od Karlovaca samo 4km. Pored izuzetnih prirodnih uslova, poznato je i po tome što je tu na njegovom visu sahranjen velikan srpskog romantizma pesnik Branko Radičević, čuveni učenik Karlovačke gimnazije.
Stražilovo je Miloš Crnjanski poput Branka uzdigao svojom poemom “Stražilovo”. Danas je nezaobilazno stecište umetnika i mladosti, koji na njega dolaze kao na svojevrsno hodočašće. Stražilovo je deo nacionalnog parka “Fruška gora” i izuzetna vazdušna banja sa povoljnom ružom vetrova, očuvanom florom i faunom. Na Stražilovu se nalazi restoran “Brankov čardak”.
Na mestu gde se danas nalazi Kapela Gospe od Mira, nekada se nalazila mala brvnara. Ta kuća je ušla u evropsku istoriju događajem koji se odigrao u njoj krajem XVII veka. Kraj Velikog bečkog rata (1683-1699) imao je završnu epizodu upravo u Sremskim Karlovcima. Pregovori su trajali 72 dana, a baraka, u kojoj se odvijala mirovna konferencija imala je četiri ulaza, kako bi predstavnici sve četiri sile ušli istovremeno. U jednoj od prostorija odvijali su se sastanci za okruglim stolom, koji je tada po prvi put upotrebljen u istoriji svetske diplomatije.
Ova znamenita kuća srušena je 1710. i na njenom mestu je kasnije sagrađena današnja kapela koja je dobila posvećenje Gospe od Mira. Kapela je građena u orijentalnom stilu u obliku turskog šatora i na njoj su izgrađena četiri ulaza. Jedino su istočna vrata, kroz koja je ušao turski poslanik, naknadno zazidana, što jasno simboliše želju da se Turci nikada ne vrate na ove prostore.
U dvorištu ispred kapele nalazi se grob venecijanskog diplomate, koji je umro tokom pregovora.
Nešto više: Putevima vina, meda i duhovnosti – Sremski Karlovci
U neposrednoj blizini Sremskih Karlovaca mogu se obići i manastiri Krušedol, Grgeteg i Velika Remeta.
Rimokatolicka crkva u Sremskim Karlovcima iza monumentalnih baroknih vrata krije najstarije orgulje u Vojvodini. Nakon nekoliko godina zapostavljanja, restauracija najstarijih vojvodjanskih orgulja je ove godine konacno privedena kraju i te orgulje, dragulj Vojvodine, ponovo su u upotrebi.
JA SAM SLIKAR IZ DALMACIJE,ASAD ŽIVIM U ČAČKU. NAMAM KOMENTAR VEĆ JEDNU ŽELJU DA OTVORIM SAMOSTALNU IZLOŽBU SLIKA ULJA NA PLATNU I DA SE LIPO ISPRIĆAM SA VAŠIM SVITOM I NAPIJEM LIPA VINAI DA ZAPIVAMO NEKU PISMU. SVE TO MORE DA SE SREDI U NEKIM OD GALERIJA . NADAM SE DA ĆETE UĆINIT ZA MENE .SRDAĆAN POZDRAV OD JEDNOG DALMATINCA …