… sa do danas sačuvanom Gornjom tvrđavom, predstavlja klasičan primer vojne arhitekture 18. veka, a po svojoj veličini i brojnim objektima i remek delo u sistemu fortifikacije. Godine 1692. Austrijanci su započeli zidanje tvrđave po Vobanovom sistemu (markiz Sebastijan Voban 1633-1707, francuski vojskovođa, arhitekta i pisac iz doba Luja XIV), čija je osnova imala više naglašenih delova. Borba sa Turcima za prevlast nad ovim prostorima zahtevala je izgradnju ovakvog vojnog zdanja. Izgradnja je trajala do 1780. kada je Tvrđava u potpunom kompleksu, zajedno sa urbanizovanim Podgrađem, završena. U toku izgradnje Tvrđava je odnela brojne žrtve, pa je ovo veliko gradilište nazivano grobnica stranaca. Ovde je protiv Turaka ratovao slavni Eugen Savojski…
Petrovaradin je kao slobodna streljačka kompanija dobio grb odlukom bečkog ratnog veća 6. oktobra 1751. Podeljen je u 4 polja. U prvom i četvrtom je carski, raskriljeni crni dvoglavi orao, u drugom polju je sv. Petar, zaštitnik Tvrđave i celog garnizona. Treće polje predstavlja nebo sa 5 zlatnih ptica, simbol mira, a u sredini grba se nalazi mali štit: u njemu je savijena ruka sa sabljom, što je opomena na teške ratove vođene oko Tvrđave.
Sat na tornju na Bastionu sv. Luja, odnosno Ludviga Badenskog posebno je zanimljiv po tome, što velika kazaljka pokazuje sate, a mala minute. To je učinjeno zato, da se iz daljine vidi koje je doba dana. Osim toga, u pune sate se smenjivala straža, pa su minuti bili manje važni. Ovo je, kao atrakcija svog vremena, zadržano i danas. Stara kula je polovinom 18. veka porušena, da bi je zamenila sadašnja, dok glomazni satni mehanizam potiče od ranije. Sat kasni kad je hladno, a žuri po vrućini; zato ga zovu pijani sat. Navija se ručno, svaki dan.
Ova dominantna jednospratnica, sa skladnim dimenzijama u baroknom stilu i fasadom u lukovima, građena je od početka 1718. Njenu unutrašnjost karakteriše idealno arhitektonsko rešenje prostora i svetlosti. Nekada su, zimi, na igranku i čaj, svakog petka ovamo dolazile oficirske supruge sa zvanicama. Tu su priređivani balovi, gala prijemi i svečani ceremonijali austrijskim carevima, Josifu II, Francu I i Franji Josifu.
Enterijer je adaptirao arhitekta Dragiša Brašovan. Restoran je otvoren 1959. Metalni geometrijski ukrasi na prozorima delo su somborskog umetnika Stevana Stanišića. Na fasadi je devet velikih ovalnih prozora i devet prizemnih arkada u pročelju.
Terasa je sastavni deo Oficirskog paviljona. Sa nje se vidi ceo Novi Sad. Na prostranoj terasi je u tri reda postavljeno 18 replika originalnih fenjera. Sa ovog mesta su mađarski revolucionari 12. juna 1849. bombardovali carsku vojsku i srpske dobrovoljce, jer je hrvatski ban Jelačić iz Novog Sada pokušao da zauzme Tvrđavu, koja je bila u rukama pristalica Lajoša Košuta.
Najveći počasni vatrometi priređeni su ovde 1852. i naročito 1961. godine. Prvi, prilikom posete imperatora Franje Josifa, a drugi u čast Prve konferencije nesvrstanih zemalja, čiji su delegati posetili ovu vojnu fortifikaciju. Među njima su kao gosti Josipa Broza bila i dva monarha, etiopski car Haile Selasije i marokanski kralj Hasan II.
Pontonski: Od svih mostova koji su vezivali Novi Sad sa Petrovaradinom, za Tvrđavu je bio najvažniji pontonski, koji je 1788. prenet iz Kamenice, a kao stalni prelaz preko reke je funkcionisao do 1918. U proleće su ga postavljali vojnici pontonijerske jedinice u Petrovaradinu. U sredini je bio pokretni deo koji se otvarao za prolaz lađa. U zimu, pre pojave leda, demontiran je i čuvan u zimovniku. Novosađani i Petrovaradinci su bili oslobođeni mostarine. Svi drugi su morali da plate taksu za kolski tovar. Most je važio za najlepši u celoj Habzburškoj monarhiji. Otvaranje mosta je svake godine označavano velikim ceremonijalom. Prvo bi se rukovali vojni komandant Tvrđave i gradonačelnik Novog Sada, svečano uparađeni tog prolećnog dana, a onda bi vojna muzika i okupljeno građanstvo bučno pozdravili uspostavljanje prelaza preko Dunava.
Železnički: Kada je 1883. proradila pruga Subotica-Zemun, sagrađen je železnički most koji je ulazio u tunel ispred same Tvrđave. Nosio je ime cara Franje Josifa. Projektovao ga je Petrovaradinac Karlo Bauman, a podizala francuska firma iz Pariza. Most je imao 6 betonskih stubova i bio je dug 432m. Most je 1929. nosio ime princa Andreja Karađorđevića, trećeg sina kralja Aleksandra. Porušen je 10. aprila 1941. po nalogu Jugoslovenske vojne komande. Digao ga je u vazduh Spasoje Mirilov, poznati bački zidar i građevinski preduzimač iz Bačkog Gradišta. Nemci su ga obnovili od delova prethodnog i konstrukcija donetih čak sa Dona. Nemci su ga digli u vazduh pri povlačenju 22. oktobra 1944. Danas su na tom mestu ostaci stubova i tunel. Neoštećeni stubovi ugrađeni su u most Maršala Tita 1946.
Poćorekov most: Početkom 1915. austrougarska vojska je za ratne potrebe, nizvodno od pontonskog, podigla polustalni pontonski most lake gvozdene konstrukcije. Nosio je ime austrougarskog generala (češkog porekla) Oskara Poćoreka. Početkom januara 1924. Dunav se zaledio i led je probijan lakim bombama iz aviona. Debele ledene sante su ga ipak oštetile, delimično i odnele. Jedan deo je potonuo. Tako je bio paralizovan ceo drumski saobraćaj između Novog Sada i Petrovaradina. Tek su 1928. obale spojene Mostom kraljevića Tomislava, a saobraćaj se dotle obavljao čamcima i parnom skelom.
Most kraljevića Tomislava: Bio je monumentalna saobraćajnica, sjajna imitacija Lančanog mosta u Budimpešti. Sagrađen je od nemačkih reparacija iz Prvog svetskog rata, a gradile su ga dve firme (iz Štetina i Dortmunda) 1928. po projektu mađarskog inženjera Silarda Zjelinskog. Nosio je ime Tomislava Karađorđevića, drugog sina Kralja Aleksandra. Prilikom napada Nemačke na Jugoslaviju, most su 11. aprila 1941. uz veliku detonaciju srušili pripadnici Sedmog puka „Kralj Petar I“ iz Novog Sada, koje je predvodio Novosađanin, major Svetozar Popov.
Most maršala Tita: Od oktobra 1944. preko reke se prelazilo skelom i čamcima sve do maja 1945. kada je pušten u saobraćaj pontonski železničko-drumski most. Sagrađen je za samo 20 dana. Korišćen je do početka 1946. Već 1945. godine počela je izgradnja železničko-drumskog mosta na stubovima porušenog Mosta kraljevića Tomislava. Po sistemu rešetkaste ograde, most je sagrađen u rekordnom vremenu (za 160 dana). To je prvi stalni gvozdeni most izgrađen posle Drugog svetskog rata u Evropi. U saobraćaj ga je 20. januara 1946. pustio maršal Tito. Srušen je u bombardovanju SRJ, 1. aprila 1999. kada su srušena i preostala dva mosta (Žeželjev železnički i Most slobode) pa su Novi Sad i Petrovaradin ponovo spajali skele i čamci.
Glavno vojno skladište za hranu na Gornjoj tvrđavi, nekadašnji provijant-magazin, nalazi se ispod same terase, tačnije u kosom podnožju čuvenog bivšeg Oficirskog paviljona. Ovaj deo Tvrđave potiče iz polovine 18. veka, kada je cela fortifikacija uglavnom već dobila fizionomiju. U prostoru, u kojem je bio disko-klub Đava, bila je Vojna pekara od koje je ostao odžak sa tiplama na terasi.
Zajedno sa sat-tornjem čini prepoznatljivu siluetu Tvrđave. Građena je od polovine 18. veka. Od 1926. tu je bila Vazduhoplovna podoficirska škola, koju je pohađao i Franjo Kluz, doajen partizanske avijacije. Od 1967. kasarna je u srednjem delu preuređena u ekskluzivni hotel Varadin, po projektu arhitekte Andrije Šreka. Hotel poseduje radove novosadskih likovnih umetnika – Paje Radovanovića, Jovana Bikickog, Aleksandra Lakića, Isidora Vrsjakova i Momira Petrovića. Ima sedam ulaznih vrata sa unutrašnje strane i 28 podrumskih u prizemlju, gde se danas nalaze ateljei likovnih i primenjenih umetnika, pripadnika Likovnog kruga. Do 1918. je, nezvanično, nosila ime slavnog vojskovođe Eugena Savojskog, po čijoj je ideji i građena. Neposredno uoči Dugog svetskog rata zvala se Kasarna kralja Petra I. Na pultu hotelske recepcije nalazi se Grb Petrovaradina iz 1751. godine, rad konzervatora Momira Petrovića.
Duž Bastiona sv. Terezije, odnosno carice Marije Terezije, u prizemlju Duge kasarne, u senci krošnji jasenovih stabala, od 1953. je uređeno niz ateljea novosadskih likovnih i primenjenih umetnika, članova udruženja Likovni krug, od kojih je jedan i slavni Jovan Soldatović.
U prizemlju Duge kasarne su bile radionice, razne intendantske službe, poneka konjušnica i drvara, pa zato ova ulica nosi ime starih zanata.
Najveća atrakcija tvrđave su podzemne vojne galerije. Građene su od 1768-76, a dužina podzemnih hodnika iznosi nešto više od 16km. To je splet saobraćajnih i borbenih linija sa puškarnicama i svetlarnicima. Posebno mesto zauzimaju podzemna minska polja. U ovu najsigurniju Tvrđavu carevine smestila je Habzburška monarhija, posle poraza svoje vojske od Napoleona 1809. godine, svoj porodični arhiv, zlato i srebro, državne zlatne i srebrne poluge, kao i rezerve žive neophodne za izradu puščane i topovske municije. Tokom Drugog svetskog rata služile su kao sklonište od napada iz vazduha. Ova je lokacija korišćena za snimanje brojnih filmskih sekvenci.
Ova najznačajnija jednospratna zgrada sa mansardom na Petrovaradinskoj tvrđavi, svoje poslednje ime – Mamulina kasarna – dobila je posle 1849. po austrijskom artiljerijskom pukovniku Lazaru Mamuli (1795-1878), ličkom Srbinu, koji se oko Tvrđave i Kamenice borio za vreme Mađarske bune. Njemu su se, posle poraza Revolucije, predale Košutove jedinice u Podgrađu. Ovaj monumentalni objekat dominira Tvrđavom. Građen je od 1755. do 1760. godine. Treba spomenuti sačuvane žaluzine u prizemlju, tačnije metalna krila na prozorima sa kamenim okvirima. U sredini zgrade je atrijum. Na spratu su bile oficirske, podoficirske i vojničke sobe. Iz ove zgrade je Karađorđu poslat prvi top. Dva topa ispred pročelja zgrade potiču iz 18. veka, a doneti su 1961. iz temerinskog dvorca, koji je pripadao mađarskom spahiji Fernbahu. Od 1957. u Topovnjači je smešten Muzej grada Novog Sada.
Nazvan je po sv. Josifu – zaštitniku domaćeg ognjišta, a kasnije je ovo ime pripisano austrijskom caru Josifu I (1705-1711). Tu je i paradni plac, koji je zbog prostranosti i preglednosti služio za postrojavanje vojnih jedinica. Tu su odavane počasti, predavani raporti, počinjale parade, čitani carski manifesti, uručivana odlikovanja i polagane zakletve…
Nalazi se između Topovnjače i Duge kasarne. Zidana je sredinom 18. veka, kada su objekti gornjeg dela Tvrđave dobili svoj današnji izgled. Danas je u njoj Istorijski arhiv Novog Sada, dok je prethodno tu bila smeštena biblioteka Pravnog fakulteta. U neposrednoj blizini je postavljeno ogromno gvozdeno sidro koje je izvađeno iz Dunava. Za vreme Drugog svetskog rata, septembra 1944. godine, kasarna je oštećena bombardovanjem i zato je danas 10m kraća. Ruševine toga dela još se naziru iz zemlje.
U okviru Likovnog kruga, na spratu Duge kasarne, tačnije onog njenog dela, koji naleže na Kavalir, smeštena je jedinstvena i u zemlji prva umetnička radionica za izradu tapiserija – Atelje 61. Njen osnivač je, nakon što joj je ustupio svoj atelje, bio slikar Boško Petrović.
Nazvan je po Papi Inoćentiju IV (1198-1216), koji je u srednjem veku cistercitskim fratrima iz Francuske dozvolio da na Petrovaradinskoj steni Mađarima sagrade tvrđavu sa crkvom i kulama. Posebno je značajan Rezervni ratni bunar na površini. Kao i ostali bastioni, građen je krajem 17. i početkom 18. veka. Bastion je okrenut prema Podgrađu i jedini je koji ima topovske otvore za unakrsnu vatru kao poslednju odbranu gornjeg dela Tvrđave.
Jedan od najinteresantnijih objekata na Tvrđavi nalazi se u Bastionu sv. Inoćentija, odnosno pape Inoćentija III, a spada među primarne građevine Festunga, kako su Novosađani nazivali Varadin. Poneko ga naziva rimskim ili srednjevekovnim, iako je to austrijska tvorevina iz prve polovine 18. veka. Veoma je zanimljiv zbog unutrašnje arhitekture: nalazi se ispod kružne prostorije sa kupolastim svodom koja, stubovima i lukovima, ovom objektu daje orijentalni izgled. Po najnovijim arheološkim istraživanjima dubok je više od 60m, prečnik mu je 3,5m, a do dna se stiže kroz mali otvor, spiralnim stepenicama. Voda je vađena pomoću vretena i odnošena kroz četiri pomoćna hodnika. Kao da voda nije bila izvorska, već se iz jedne žice slivala iz stene i povremeno nestajala. Prostorija, u koju se ulazi stepenastim kosim hodnikom, izvanredno je akustična i ima dvoja vrata od kovanog gvožđa.
Ova monumentalna vrata u klasičnom stilu na svod prolaze kroz kortinu, odnosno jednu stranu ograde koja vezuje Leopoldov i Inoćentijev bastion. U produžetku je zasvođen tunel ispod Kavalira; polukružan, sa četiri uzidane stražare i šest okruglih ventilatora. Prednja vrata su se dizala. U tunelu su dva ulaza za Inoćentijev bastion. To je i dalje glavna komunikacija za gornji plato Tvrđave. Nazvana je Dvorska kapija zbog značaja i impozantnosti: deluje kao ulaz u raskošan srednjevekovni dvorac.
Izvor: Živko Marković, Petrovaradinska Tvrđava – vodič, Novi Sad 2005.
Nešto više: Podgrađe Tvrđave
Web stranica http://www.samsvojvodic.com je istinsko osvježenje za turističku propagandu Vojvodine. Čestitamo! Očigledno da se ona priprema iz srca i duše. Nadajmo se da će se kontinuirano i sistematski obogaćivati novim sadržajima.
Pripremanje jedne ovakve web stranice sigurno je vezano za određene troškove pa ne treba bježati od ekonomske propagande ili nekog drugog vida finansijske podrške. Jer, entuzijazam ima granica. Uostalom, zar može turizam bez propagande? Možda bi za početak trebalo ići sa rubrikom u kojoj bi se mogle pročitati ponude turističkih agencija.
Nadalje, Vojvodina je poznata po kulinarstvu pa zašto da se ne piše i o tome. Neka kuvari iz uglednih restorana otkrivaju svoje tajne i sl.
Trebalo bi razmisliti da li na ovoj web stranici treba da se nađu brojevi telefona i adrese za elektronsku poštu institucija i firmi koje su bliske turizmu!
Nadam se da ce u nekom od sledecih predstavljanja tvrdjave biti i nesto za nas mladje koji se zanimamo za clubbing jer sam cuo da osim kulturnih tvrdjava obiluje i zabavnim sadrzajima.
Želim da pohvalim ideju autora ovog portala. Kako postoji veliki broj mogućnosti unapređenja portala sa dodatnim informacijama a vezano za turizam, kulturu, običaje i sl. želim da se sve to uzme u obzir ali u koracima po redosledu bitnosti. Najbitnije je da posetilac portala na jednom mestu može da dobije sve relevantne podatke.
Svaka čast za sajt, mislim da će mnogo pomoći ljudima da se upoznaju sa lepotama Novog Sada i Vojvodine. Sjajna ideja!!! Pozdrav
Puno sreće u narednom periodu i da Vam portal konstantno raste kako sa novim sadržajem tako i sa posjetama. Samo naprijed.
Bilo bi poželjno kada bi postojala i engleska verzija ovog portala kako bi i ljudi van našeg govornog područja mogli da saznaju više informacija o kulturnim dešavanjima.
Takođe bih volio da postoje informacije i o salašima u okolili Novog Sada (spisak salaša, linkovi ka svakom od njih i lokacije gdje se nalaze) kako bi pronalaženje istih bilo olakšano.
Shvatam da je predstavljanje određenih institucija i lokacija kao što su turističke organizacije, salaši i slično povezani sa marketinškim dijelom ali bi bilo poželjno da postoje bar neke informacije na ovom portalu.
Pozdrav
Prelepo urađeno! Zaista sam uživala…
Sjajna ideja i sajt. Posebno mi je drago sto je moja fotografija Petrovaradinske tvrdjave nasla mesto na njemu.
Posto je trenutno aktuelna tema na tvrdjavi Bunar – koji se ovde spominje, kao „srednjovekovni bunar“ sto je i to pogresno, Austrijanci su samo dali izgled sadasnjem bunaru, inace sam Bunar datira iz mnogo ranijeg vremena!
Text koji je objavljen ovde na sajtu je bukvalno prepisan iz brosure, autora – Zivko Markovic.
Gde se njegovo ime ne spominje ovde
——————————————-
Inace postoji nesto aktuelno, sto je neko nesto slicno i pitao tu, a to su hodnici ispod tvrdjave koje prosteze oko 20km u lavirintu!
Zaboravio sam da napisem:
Vodim u te tunele sva cetiri nivoa pod tvrdjavom.
Ovo mi je grupa na facebook – u
http://www.tinyurl.com/petrovarain
http://www.facebook.com/ladislav.pintacs
http://www.petrovarain.atw.hu
Kao prvo, najiskrenije se zahvaljujem ma komentaru. Ipak, skrenucu Vam paznju da je ime gospodina Markovica spomenuto na samom kraju teksta, a naslov njegove brosure kao izvor.
Srdacan pozdrav!