Srbobran

Centar Srbobrana - Pravoslavna crkva

U ovaj bogat i lep grad se svojevremeno dolazilo u lov, na lumperajke i čuvene šalajke uz tamburaše. Danas u Srbobranu živi oko 18.500 stanovnika, većinom Srba i oko 30% Mađara.

Od 1904. do 1918. zvali su ga Sentomaš, ili Sveti Toma, a svoje današnje ime nosi po odbrambenom šancu iz 1848, u kome su se nalazili “srbijanci”. Ipak, prema pisanim podacima na mađarskom jeziku, u povelji o dodeljivanju plemstva iz 1751. godine, za doprinos pobedi nad Turcima u bici kod Sente, uz prezime Nikolić dodato je i “Srbogradski”, što bi takođe mogla biti preteča današnjem imenu Srbobrana. Najstariji pisani podatak, koji pominje Sentomaš, potiče iz 1338.

Kobasicijada u Turiji

U sklop Srbobranske opštine ulazi i mestašce Turija, koja je svoje ime dobila po rečici Turiji – desnoj pritoci reke Drine – odakle su i njeni prvi stanovnici i koja se već uveliko proslavila tradicionalnom manifestacijom “Turijska Kobasicijada”. Još jedno mestašce u okolini Srbobrana – Nadalj – za poreklo svoga imena ima više verzija. Najverovatnija je ona, po kojoj ime potiče od pustare, koju su naseljavali kmetovi.

Do Drugog svetskog rata Srbobran je bio čuven, bogat i ugledan. Da li zahvaljujući plodnoj crnici ili sposobnim imućnim porodicama Dunđerskih, Gavanskih i Kaćanskih – prosudiće neko drugi. Onaj ko je imao i mogao, živeo je mondenski, igrao tenis, posećivao gostovanja amaterskih pozorišta i slušao izvođenja muzičkih družina. U Srbobranu je 1937. godine postojalo 37 kafana i isto toliko orkestara; u varoši su radila 2 hotela i 2 bioskopa, a varošani – kojih je u to doba bilo isto kao u Novom Sadu – su svaki dan čitali dvoje dnevnih novina na srpskom, a do Pešte i Beča vozilo ih je deset registrovanih taksista.

Program Tambura Fest-a 2009.

Dunđerski su bili najbogatija ovdašnja srpska porodica, ali i poznati rodoljubi i dobrotvori. Godine 1919. ugostili su i Aleksandra I Karađorđevića prilikom njegove prve posete Vojvodini, nakon ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca u jednu državu. Tu, gde je danas sedište Lovačkog društva u centru Srbobrana, bila im je porodična kuća, a u malom mauzoleju – kapelici sv. Georgija iz 1884. – na Srbobranskom groblju sahranjivani su članovi porodice, pa i sama Lenka, nesrećna ljubav pesnika Laze Kostića.

Detalj sa ikonostasa Srbobranske Pravoslavne crkve

Prema šarolikom sastavu njegovih žitelja, Bačvana, Dalmatinaca, Mađara i Ličana, Srbobran ima i verskih hramova. Rimokatolička crkva Uzvišenja svetog Krsta datira iz 1815. godine, a živopisao ju je Arsenije Teodorović. Pravoslavna crkva Svetog Bogojavljanja jedna je od najvećih i najlepših kod nas, a njena dva tornja simbolišu srpski narod sa obe strane Save i Dunava. Ikonostas je oslikao Novak Radonić, slikar rodom iz sela Mola, kome je ovo životno delo. Da li je simbolično ili ironično, ali ova crkva je rušena u svim ratovima, a donatori su uvek iznova pomagali da se ona obnovi.

Ipak, Srbobranska tišina ne odaje ništa o svojoj burnoj istoriji. Po letnjoj žezi, mogu se čuti samo vrapci i pevci, a oči krepe drvoredi šljiva duž ulica. Danas je od mondenskog Srbobrana ostalo ono, što politika nije uspela da poremeti – priroda, arhitektura, slavna istorija i vredni i dobri ljudi.

Salaš Toše Zeremskog

Od svega neophodnog, barem mu vode ne manjka! Srbobran je gradić na obali Velikog Bačkog kanala, opasan je meandrom brze i bistre Krivaje, a tu je i Beljanska rečica, koju je neko, nekad nazvao barom, neshvatajući njen spori, lagani laloški mentalitet. Srbobran ima i svoju malu banju, obnovljen bunar termalne sumporovite vode, koga svi znaju kao “Žuti”.

Manifestacija "Ciganske vatre" održava se krajem avgusta

U novije vreme Srbobran se budi tokom brojnih manifestacija, koje se ovde dešavaju tokom cele godine. Već smo spomenuli Turijsku Kobasicijadu i Tambura Fest, koji se održava za Petrovdan – gradsku slavu. Istim povodom i u isto vreme se održavaju i Žetvene Svečanosti u Srbobranu, kad žeteoci mogu da pokažu svoje znanje i umeće. Kosidba počinje doručkom sa slaninom, šunkom, krompirom, kompotima i štrudlama, a sve to umeju da začine i članovi Kulturno-umetničkih Društava svojim priredbama. Posebnu zanimljivost predstavlja i manifestacija pod nazivom “Ciganske vatre”, koja se već 10 godina održava krajem avgusta i afirmiše kulturu Romskog naroda.

Kada Vas nekad put nanese kroz Srbobran, nadamo se da nećete kroz njega samo proći, već i zastati, makar na kratko!